చిన్న వెలుగు -
ఆ సంవత్సరం దీపావళికి నెల రోజుల ముందే సుధాకర్ ఇంట్లో చర్చ మొదలైంది.
“ఈసారి మనం టపాసులు కొనకూడదు” అన్నాడు సుధాకర్.
భార్య వసుంధర అతని వైపు చూసింది.
“మీరు చెప్పింది బాగుంది. పిల్లలు చిన్నవాళ్లుగా ఉన్నప్పుడు కొనేవాళ్లం. ఇప్పుడు వాళ్లకు కూడా ఇష్టం ఉండదు. అయినా ప్రతి ఏడాదీ వందలు, వేల రూపాయలు బూడిద చేయడం ఎందుకని నా ఉద్దేశం. పైగా కాలుష్యం.”
కొడుకు కార్తీక్ ల్యాప్‌టాప్‌లోంచి తలెత్తాడు.
“నాన్నా, ఈసారి మా కాలేజీలో కూడా క్రాకర్స్ వద్దని ప్రచారం చేస్తున్నారు. మనం కూడా పర్యావరణహిత దీపావళి చేసుకుందాం.”
కూతురు మేఘనకు ఆ నిర్ణయం నచ్చింది. “అయితే ఆ డబ్బుతో మొక్కలు కొందాం. లేదా అనాథాశ్రమంలో స్వీట్లు పంచుదాం” అంది.
“బాగుంది. ఈసారి మన ఇంట్లో దీపాలు, పిండి వంటలే. టపాసులు మాత్రం ఉండవు” అన్నాడు సుధాకర్.
అందరూ అంగీకరించారు. ఆ నిర్ణయం తీసుకున్నాక వాళ్లకు తమ కుటుంబం పట్ల ఒక కొత్త గౌరవం కలిగింది. దీపావళికి టపాసులు కొనకపోవడం కేవలం డబ్బు ఆదా చేయడం కాదు, పర్యావరణం పట్ల బాధ్యతగా కూడా అనిపించింది.
ఆ రోజు నుంచి ఇంట్లో ఎవరూ టపాసుల మాట ఎత్తలేదు.
******
దీపావళి రోజు సాయంత్రం.... ఇంటి ముందు రంగవల్లులు, గుమ్మానికి మామిడాకుల తోరణం, వాకిట్లో వరుసగా మట్టి ప్రమిదలు. వసుంధర పిండి వంటలు చేస్తుంటే మేఘన దీపాలు పేర్చుతోంది. కార్తీక్ స్నేహితులతో కలిసి కాలుష్య రహిత దీపావళి గురించి సామాజిక మాధ్యమాల్లో సందేశాలు పంచుకుంటున్నాడు.
ఇంట్లోకి వచ్చే దారిలోనే టపాసుల శబ్దాలు వినిపిస్తున్నాయి. పిల్లలు ఒక్కొక్కరుగా వచ్చి చిచ్చుబుడ్లు వెలిగిస్తున్నారు. కొంచెం దూరంలో ఒక కుటుంబం పెద్ద పెద్ద బాంబులు కాలుస్తోంది.
అప్పుడే ఇంట్లో పనిచేసే లక్ష్మి తన కొడుకు చింటూని తీసుకుని వచ్చింది. లక్ష్మి వంటగదిలోకి వెళ్లి పనిలో పడింది. చింటూ మాత్రం గుమ్మం దగ్గర నిలబడి వీధిలో పిల్లలు టపాసులు కాల్చడం చూస్తున్నాడు.
ఒక పిల్లాడు కాకర పువ్వొత్తి వెలిగించాడు. దాని నుంచి బంగారు రంగు నిప్పురవ్వలు జల్లులా కురుస్తుంటే చింటూ కళ్లలో వెలుగు మెరిసింది. ఇంకో పిల్లాడు నేల మీద చక్రం తిప్పాడు. అది తిరుగుతూ రంగురంగుల నిప్పులు చిమ్ముతుంటే చింటూ కూడా తెలియకుండానే నవ్వాడు.
“ఏరా చింటూ! అలా చూస్తున్నావేం? లోపలికి రా” అని మేఘన పిలిచింది.
వాడు కదల్లేదు....
“మీ ఇంట్లో టపాసులు కాల్చరా?” అడిగింది.
చింటూ తల అడ్డంగా ఊపాడు.
“మరి మీ అమ్మ కొనలేదా?”
“మా అమ్మ ఎక్కడ కొంటుంది అక్కా? గత ఏడాది మీ నాన్నగారు టపాసులు కొన్నప్పుడు నాకు కొన్ని ఇచ్చారు కదా! ఈసారి మీరు కూడా కొనలేదు. నాకు కూడా ఏమీ లేవు.”
చివరి మాటలు అంటున్నప్పుడు వాడి గొంతు చిన్నబోయింది.
మేఘనకు ఏం మాట్లాడాలో తోచలేదు. కార్తీక్ కూడా ఫోన్ పక్కన పెట్టి చింటూ వైపు చూశాడు.
సుధాకర్ వరండాలో కుర్చీలో కూర్చుని పేపరు చదువుతున్నాడు. ఆ మాటలు ఆయన చెవిన పడ్డాయి.
“అయితే ఏం చేస్తాం చింటూ? టపాసుల వల్ల కాలుష్యం పెరుగుతుంది కదా!” అన్నాడు.
చింటూ తలెత్తి చూశాడు.
“నేను పెద్ద పెద్దవి అడగడం లేదు బాబుగారూ. గత ఏడాది ఇచ్చినట్టే కొన్ని కాకర పువ్వొత్తులు ఇస్తే చాలు.”
అని మళ్లీ వీధిలోకి చూశాడు.
ఆ మాటలో ఫిర్యాదు కన్నా నిరాశ ఎక్కువగా ఉంది. తనకు రావలసినదేదో రాకపోయినప్పుడు పెద్దవాళ్లను ప్రశ్నించే హక్కు కూడా లేని పిల్లాడి నిరాశ.
సుధాకర్ చేతిలోని పేపరు మడిచాడు.
******
“నాన్నా, మనం ఈసారి టపాసులు కొనకూడదని నిర్ణయించుకున్నాం కదా!” అన్నాడు కార్తీక్.
“అవును.”
“ఇప్పుడు కొంటే మన నిర్ణయానికి అర్థమేముంటుంది?”
సుధాకర్ వెంటనే సమాధానం చెప్పలేదు. వీధిలో టపాసులు కాల్చుతున్న పిల్లలవైపు చూశాడు. వాళ్లలో కొందరు ఖరీదైన దుస్తులు వేసుకుని ఉన్నారు. మరికొందరు సాధారణమైన బట్టల్లో ఉన్నారు. కానీ టపాసులు పేలిన ప్రతిసారీ అందరి ముఖాల్లోనూ ఒకే రకమైన ఉత్సాహం కనిపిస్తోంది.
“కార్తీక్, మనం టపాసులు కొనకూడదని ఎందుకు నిర్ణయించుకున్నాం?” అడిగాడు.
“కాలుష్యం తగ్గించడానికి.”
“అది నిజమే. కానీ మనం కొనే టపాసులన్నీ కాల్చకపోతే కాలుష్యం పూర్తిగా తగ్గిపోతుందా? అందరూ కొనే టపాసులన్నీ మనం ఒక్కరమే ఆపగలమా?”
“అందరూ ఆపకపోయినా మనం ఆపడం మన బాధ్యత కదా!”
“నిజమే. మనం ఆపడం వల్ల కొంత కాలుష్యం తగ్గుతుంది. కానీ మనం ఒక పిల్లాడికి నాలుగు కాకర పువ్వొత్తులు కొనిస్తే మన బాధ్యత మొత్తం పోతుందా? లేక ఆ పిల్లాడి సంతోషాన్ని పక్కనపెట్టి మనం గొప్ప నిర్ణయం తీసుకున్నామని సంతృప్తిపడటమే మన బాధ్యతా?”
కార్తీక్ తండ్రి వైపు చూశాడు.
సుధాకర్ కొనసాగించాడు.
“సంవత్సరమంతా మనం ఏదో ఒక సంతోషం కోసం ఖర్చు పెడుతూనే ఉంటాం. పుట్టినరోజులు, పెళ్లిరోజులు, సినిమాలు, విహారయాత్రలు... మనకు సంతోషపడటానికి ఎన్ని సందర్భాలో! చింటూకి మాత్రం ఈ దీపావళి ఒక్కటే పండగ. వాడికి కూడా మనతోపాటు సంతోషించే అవకాశం లేకుండా పోవాలా?”
వసుంధర వంటగదిలోంచి బయటకు వచ్చింది.
“అయితే మన నిర్ణయాన్ని మార్చుకుంటున్నామా?”
“మన నిర్ణయం కాలుష్యం తగ్గించడం గురించే. చింటూని నిరాశపరచడం గురించి కాదు. ఈ రెండింటికీ మధ్య ఏదో ఒక దారి ఉండాలి.”
“కాకర పువ్వొత్తులు కొనిస్తే కాలుష్యం ఉండదని కాదు కదా!” అంది కార్తీక్.
“ఉండదని నేనెక్కడన్నాను? మనం చేయగలిగినంత చేద్దాం. పది రకాల టపాసులు కొనే బదులు నాలుగు కాకర పువ్వొత్తులు కొందాం. మన గర్వాన్ని పెంచుకొన్నట్లే వాడి సంతోషాన్ని కొంచం పెంచవచ్చు.”
మేఘన తండ్రి మాటలకు తలూపింది.
“నాన్నా, నేనూ వస్తాను. చింటూని కూడా తీసుకెళ్దాం.”
*****
వాళ్లు ముగ్గురూ బజారుకు బయలుదేరారు. చింటూ మొదట నమ్మలేదు.
“నిజంగానా బాబుగారూ? నాకు కూడా కొంటారా?”
“అవును. కానీ పెద్ద పెద్ద బాంబులు కాదు. నీకు నచ్చిన కాకర పువ్వొత్తులు కొన్ని.”
చింటూ ముఖం ఒక్కసారిగా వెలిగిపోయింది. వీధిలో చూసిన నిప్పురవ్వలన్నీ వాడి కళ్లలోకి వచ్చి చేరినట్టయింది.
టపాసుల దుకాణం దగ్గర విపరీతమైన రద్దీ ఉంది. దుకాణదారుడు ఒకరి తర్వాత ఒకరికి ప్యాకెట్లు అందిస్తున్నాడు. చింటూ అద్దాల వెనుక పేర్చిన టపాసులను ఆశగా చూస్తున్నాడు.
“ఏవి కావాలి?” అడిగాడు సుధాకర్.
“ఈ కాకర పువ్వొత్తులు. ఇంకా ఈ చిన్న చిచ్చుబుడ్లు.”
“సరే. కాకర పువ్వొత్తులే ఎక్కువ తీసుకుందాం.”
సుధాకర్ కొద్దిపాటి టపాసులు కొని డబ్బులు చెల్లించాడు. చింటూ ప్యాకెట్‌ను రెండు చేతులతో పట్టుకున్నాడు. ఏదో విలువైన వస్తువును మోస్తున్నట్టు జాగ్రత్తగా నడుస్తున్నాడు.
“అంకుల్, ఈసారి మా అమ్మతో కలిసి కాలుస్తాను. మా ఇంటి ముందు.”
ఆ మాట విన్న మేఘన నవ్వింది.
“మా ఇంటి ముందు కూడా కాల్చుకోవచ్చు.”
చింటూ కాసేపు ఆలోచించి, “ముందు మా అమ్మ దగ్గరకు తీసుకెళ్లి చూపిస్తాను” అన్నాడు.
వాడి ఆనందాన్ని చూస్తుంటే సుధాకర్‌కు ఏదో తెలియని తృప్తి కలిగింది. అది తాను పర్యావరణాన్ని కాపాడుతున్నానన్న గర్వం కాదు, తన నిర్ణయానికి మరో మనిషి జీవితంలో చోటు కల్పించగలిగానన్న సంతోషం.
*****
రాత్రి ఎనిమిది గంటలు.
ఇంట్లో దీపాలు వెలుగుతున్నాయి. వీధిలో టపాసుల శబ్దం కొంత తగ్గింది. సుధాకర్ కుటుంబం వరండాలో కూర్చుని ఉంది. చింటూ తన తల్లి పక్కనే నిలబడి మొదటి కాకర పువ్వొత్తి వెలిగించాడు.
చిన్న నిప్పురవ్వలు పైకి ఎగిరాయి.
చింటూ ఆనందంతో చప్పట్లు కొట్టాడు.
“అమ్మా! చూడు! ఎంత బాగుందో!”
లక్ష్మి కొడుకు ముఖంలోకి చూస్తూ నవ్వింది. రోజంతా పని చేసి అలసిపోయిన ఆమె ముఖంలో కూడా ఆ క్షణం వెలుగు కనిపించింది.
మేఘన ఆ దృశ్యాన్ని ఫొటో తీయబోయింది. ఫోన్‌ను పైకెత్తి మళ్లీ కిందికి దించింది. ఆ చిన్నపిల్లాడి సంతోషాన్ని మరో ప్రదర్శనగా మార్చడం ఎందుకో ఆమెకు ఇష్టం కలగలేదు.
కార్తీక్ మాత్రం ఇంకా ఆలోచనలోనే ఉన్నాడు.
“నాన్నా, మనం కాలుష్యాన్ని తగ్గించాలని అనుకోవడం తప్పు కాదు. కానీ అందరికీ ఒకే విధంగా ఆ నియమం వర్తింపజేయడం సరైనదా?”
“ఏ నియమం?” అడిగాడు సుధాకర్.
“మనకు టపాసులు కొనకపోవడం ఒక నిర్ణయం. చింటూకి కూడా టపాసులు ఉండకూడదని అనుకోవడం మరో నిర్ణయం. రెండూ ఒకటే కావు కదా!”
సుధాకర్ కొడుకు వైపు చూశాడు.
“అవును. మనం తీసుకున్న నిర్ణయం మన జీవితాన్ని ఎలా మార్చుకోవాలన్నది చెబుతుంది. అది ఎదుటివాళ్ల సంతోషానికి కూడా మనమే హద్దులు పెట్టాలని చెప్పదు. అయితే మనం ఇచ్చే సంతోషం వల్ల మరొకరికి హాని జరగకూడదన్న జాగ్రత్త కూడా ఉండాలి.”
“అంటే ఈసారి మనం సరైన పని చేశామా?” అని మేఘన అడిగింది.
సుధాకర్ సమాధానం చెప్పబోయి ఆగిపోయాడు.
చింటూ అప్పటికే రెండో కాకర పువ్వొత్తి వెలిగించడానికి సిద్ధమవుతున్నాడు. వాడి తల్లి అతన్ని జాగ్రత్తగా ఉండమని హెచ్చరిస్తోంది. వీధి చివర ఇంకా బాంబులు పేలుతూనే ఉన్నాయి. ఆ శబ్దాల మధ్య తమ ఇంటి ముందు వెలిగిన చిన్న కాకర పువ్వొత్తి ఎంత తక్కువ కాలుష్యాన్ని కలిగించిందో ఎవరికీ తెలియదు. అది కాలుష్య సమస్యకు పరిష్కారం కూడా కాదు.
కానీ ఆ సాయంత్రం ఒక పిల్లాడి పండుగ మాత్రం పూర్తిగా ఆరిపోలేదు.
సుధాకర్ వరండాలోని దీపాలను చూశాడు. ఒక్కో ప్రమిదలో నూనె తగ్గుతోంది. వత్తులు చిన్నవవుతున్నాయి. అయినా వెలుగు ఇంకా ఉంది.
తన మనసులోని సందేహం కూడా అలాగే ఉందనిపించింది. ఒక నిర్ణయం తీసుకున్నంత మాత్రాన ప్రపంచంలోని సమస్యలన్నీ తీరవు. ఒక చిన్న మినహాయింపు ఇచ్చినంత మాత్రాన ఆదర్శాలన్నీ కూలిపోవు.
వెలుగును కాపాడటానికి చీకటిని పూర్తిగా నిర్మూలించలేకపోయినా, ఎవరి ఇంట్లోనైనా ఒక దీపం వెలిగేలా చూడవచ్చేమో.
చింటూ మూడో కాకర పువ్వొత్తి వెలిగించాడు.
ఈసారి సుధాకర్ చప్పట్లు కొట్టలేదు. ఫొటో కూడా తీయలేదు.
వాడి నవ్వును చూస్తూ ఊరుకున్నాడు.....
సమాప్తం