దివ్వెల వెలుగే దీపావళి - డా. బెల్లంకొండ నాగేశ్వరరావు

చీకటి తామసానికి ప్రతీక .అటువంటి తిమిరానికి  వీడ్కోలు చెపుతూ వెలుగును ఆహ్వానించేదే నయనానందకర రూపావళి ఈదీపావళి.

భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతిబింబంగా వెలుగొందేవి భారతీయ పండుగలు.వాటిలో ఆనంద ఉత్సాహాలతో జాతి, కుల, మత, వర్గ విభేదాలను విస్మరించి చతుర్ధశి,అమావాశ్య కార్తిక శుధ్ధ పాడ్యమిలలో,ఆనందాల శోభావళి అయిన దీపావళి పండుగను దక్షణ భారత  దేశం అంతటా మూడు రోజుల పండుగగా దీన్ని జరుపుకుంటారు.

మొదటిరోజు నరక చతుర్ధశి,రెండోరోజు దీపావళి అమావాస్య, మూడవరోజు బలిపాడ్యమిగా మనం వ్యవహరిస్తాం.కానీ ఉత్తర భారతాన ఈదివ్వెల దీపావళిని ఐదు రోజులు జరుపుకుంటారు. మొదటిరోజు ధనత్రయోదసి ( లేక ) యమత్రయోదశిగాను,రెండవరోజు నరక చతుర్ధశిగా,మూడవరోజు దీపావళిగా,నాలుగో రోజు బలిపాడ్యమిగా, ఐదవరోజు యమద్వితీయగా జరుపుకుంటారు.

అసలు దీపావళి పండుగ జరుపుకోవడానికి పలుగాథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. నరకాసురవధ,బలిచక్రవర్తి రాజ్య దానం,భరత్ మిలాప్ ,విక్రమార్కుని పట్టాభిషేకం ఇలా అనేక గాధలు ఉన్నాయి.

ఈపండుగను విదేశాలలో పలు పేర్లతో చేసుకుంటారు.ఈజిఫ్టు,యమన్ దేశాలలో దీపావళిని సూర్యదేవత జన్మదినంగా డిసెంబర్ 25 న దీపారాధనలు చేస్తారు.చైనాలో ఫిబ్రవరి మాసంలో ఒకసారి,సెప్టెంబర్ మాసంలో రెండొసారి జరుపుకుంటారు.ఈరెండూ పెద్దలను స్మరించుకునే పండుగలే. అమెరికాలో ' హలోవిన్ ' పేరిటనవంబర్ ఒకటో తేదిన ఈదీపాల పండుగ జరుపుకుంటారు.రోమన్ ,బ్రిటీష్ వాళ్ళుకూడా ఈపండుగను చేసుకుంటారు.క్రైస్తవులు జరుపుకునే 'క్యాడిల్ ఫెస్టివల్ 'దీపావళి వంటిదే.ముస్లింలు 'షబే భారత్ 'పేరిట నిర్వహిస్తూ బాణాసంచా కాల్చుతారు.ఇంకా ఈపండుగను తెలంగాణాలో దివిరి పండుగగా,తెలుగునాట దివ్వెల పండుగ,దీపావళి పండుగగా వ్యవహరిస్తారు.

ఈ ఆనందాల హరివిల్లు అయిన దీపావళిలో లక్ష్శి పూజ ప్రధాననమైనది .

పూజ ప్రారంభంలో , భక్తుల ఇళ్లను శుభ్రం చేసి, లక్ష్మీ దేవిని స్వాగతించడానికి ఇంటి గుమ్మం వద్ద రంగోలి గీస్తారు.  దేవతను ప్రార్థించడానికి ప్రామాణికమైన ఆచారానికి ఏకాభిప్రాయం లేనప్పటికీ, పూజ యొక్క వైవిధ్యాలు భారత ఉపఖండం మరియు ఆగ్నేయాసియా ప్రాంతాలలో ఉన్నాయి. ఏది ఏమైనప్పటికీ, దాదాపు అన్ని రకాల పూజలలో ప్రధాన భాగం దర్శన ప్రక్రియ , ఇది దేవత మరియు భక్తుడి చిత్రం మధ్య ఆప్యాయతతో కూడిన చూపుల మార్పిడి ద్వారా భక్తి యొక్క ఒక రూపం, ఇది ఇద్దరి మధ్య సంబంధాన్ని ప్రారంభిస్తుంది. పూజలోని ఇతర అంతర్భాగాలు భక్తుడు దేవతకి ఇచ్చిన నైవేద్యాల రూపంలో వస్తాయి, దైవిక సంపర్కం ద్వారా ఆహారాన్ని ( ప్రసాదం ) పవిత్రం చేస్తాయి, భక్తుడు పంపిణీ చేయడానికి మరియు తినడానికి.

పూజను ప్రారంభించే ముందు, పూజ జరుగుతున్న స్థలాన్ని శుభ్రపరచడం మరియు శుద్ధి చేయడం చాలా ముఖ్యమైనదిగా హిందువులు భావిస్తారు. దీని కోసం, బెంజోయిన్‌ను బొగ్గు లేదా ఆవు-పేడతో చేసిన ఎండిన పాన్‌కేక్‌లను ఉపయోగించి వెలిగిస్తారు. దాని ధూపం యొక్క పొగలు వాతావరణాన్ని శుద్ధి చేస్తాయి.

స్థలం శుభ్రపరచబడిన తర్వాత, ఎత్తైన వేదికపై కొత్త గుడ్డ ముక్కను వేయడం ద్వారా పూజ ప్రారంభమవుతుంది. వస్త్రం మధ్యలో చేతినిండా గింజలు స్ప్రే చేసి పైన బంగారం, వెండి లేదా రాగితో చేసిన కలశాన్ని  ఉంచుతారు. కలశంలో మూడు వంతులు నీళ్లతో నింపి తమలపాకు, పువ్వు, నాణెం, కొన్ని బియ్యపు గింజలు కలుపుతారు. ఐదు రకాల ఆకులను అమర్చారు (నిర్దిష్ట జాతులు అందుబాటులో లేకుంటే, మామిడి చెట్టు నుండి ఆకులను ఉపయోగిస్తారు) మరియు బియ్యం గింజలతో నిండిన చిన్న వంటకం కలశంపై ఉంచబడుతుంది. పసుపు పొడితో బియ్యం గింజలపై కమలం గీస్తారు మరియు కలశం పైభాగంలో లక్ష్మీ దేవి విగ్రహాన్ని ఉంచుతారు మరియు దాని చుట్టూ నాణేలు ఉంచుతారు.

కలశానికి ముందు గణేశుడి విగ్రహం , కుడి వైపున నైరుతి వైపు చూపిస్తుంది. ఆరాధకుల ఇంక్ మరియు వ్యాపార ఖాతా పుస్తకాలు ప్లాట్‌ఫారమ్‌పై ఉంచబడతాయి. పూజ కోసం ప్రత్యేకంగా మిళితం చేయబడిన నూనెలు దాని పదార్థాలతో విభిన్నంగా ఉపయోగించబడతాయి, అది సమర్పించబడే దేవతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఈ ప్రయోజనం కోసం ఐదు వత్తులతో కూడిన "పంచముఖి దియా" (ఐదు ముఖాల దీపం) వెలిగిస్తారు. అనంతరం వినాయకుని ముందు ప్రత్యేక దీపం వెలిగిస్తారు.

లక్ష్మీదేవికి పసుపు, కుంకుమ మరియు పువ్వులు సమర్పించడం ద్వారా పూజ ప్రారంభమవుతుంది . పసుపు, కుంకుమ, పుష్పాలను నీళ్లకు సమర్పించి, తర్వాత పూజకు ఉపయోగిస్తారు. ఆ నీటిలో భాగమవ్వాలని నదీ దేవత సరస్వతిని ఆవాహన చేస్తారు. లక్ష్మీదేవిని వేద మంత్రాలు, స్తోత్రాలు మరియు ప్రార్థనలు చదవడం ద్వారా పూజిస్తారు మరియు ఆవాహన చేస్తారు. ఆమె విగ్రహం ఒక ప్లేట్‌లో ఉంచబడుతుంది మరియు పంచామృతంతో (పాలు, పెరుగు, నెయ్యి లేదా శుద్ధి చేసిన వెన్న, తేనె మరియు పంచదార మిశ్రమం ) ఆపై బంగారు ఆభరణం లేదా ముత్యం ఉన్న నీటితో స్నానం చేయబడుతుంది. ఆమె విగ్రహాన్ని శుభ్రం చేసి తిరిగి కలశంపై ఉంచుతారు. లక్ష్మీదేవి ముందు ప్రత్యేక దీపం వెలిగిస్తారు.

గంధపు ముద్ద, కుంకుమపువ్వు, దూది పూసలు లేదా పూల దండ, ఇత్తర్ (పరిమళం), పసుపు, కుంకుమ, అబీర్ మరియు గులాల్ నైవేద్యాలు లక్ష్మీదేవికి సమర్పించబడతాయి. తామర, బంతి పువ్వు, గులాబీ, క్రిసాన్తిమమ్స్ మరియు బేల్ ఆకులు (వుడ్ యాపిల్ చెట్టు) వంటి పువ్వులు మరియు దండలు కూడా సమర్పించబడతాయి. ఆమె కోసం అగరబత్తి వెలిగిస్తారు. స్వీట్లు, కొబ్బరికాయలు, పండ్లు మరియు తాంబూలం నైవేద్యాన్ని తరువాత చేస్తారు. విగ్రహం దగ్గర పఫ్డ్ రైస్ మరియు బటాషా (భారతీయ స్వీట్ల రకాలు) ఉంచుతారు. ఉబ్బిన అన్నం, బటాషా, కొత్తిమీర గింజలు మరియు జీలకర్ర ఆమె విగ్రహానికి పోస్తారు లేదా నైవేద్యంగా పెడతారు.

గ్రామాలలో, నానా అని పిలువబడే వరిని కొలిచే వెదురు-చెరకులతో చేసిన కుండను తాజాగా పండించిన వరితో అంచు వరకు నింపుతారు. వరితో పాటు బియ్యం, పప్పు కూడా ఉంచుతారు. 'మన' మహాలక్ష్మికి ప్రతీక. పండ్లు, కొబ్బరి, అరటి, దూడ, ఉసిరి, పెరుగు, పసుపు, పూలు, ధూపం మొదలైన వాటిని సమర్పించడం ద్వారా అమ్మవారిని ఆరాధించడం జరుగుతుంది . పూజ చేసేటప్పుడు ఒడియా వచనం లక్ష్మీ పురాణాన్ని చదవడం ఆచారం .  భక్తుడు తమ విలువైన వస్తువులను ఉంచే సురక్షిత లేదా ఖజానాపై స్వస్తిక చిహ్నం కూడా గీస్తారు మరియు దానిని కుబేరుని చిహ్నంగా పూజిస్తారు .

మన కవులు పలు సినిమాలలో దీపావళిపై రాసిని కొన్ని పాటల గురించి తెలుసుకుందాం...

1950 లో వచ్చిన షావుకారు చిత్రంలో 'దీపావళి 'అనేపాట, 1956 వచ్చిన భలేరాముడు చిత్రంలో 'ఇంటింట వెలసిన దీపావళి,1957 లో వచ్చిన కుటుంబ గౌరవం చిత్రంలో ' ఆనంద దీపావళి ' అనేపాట,1960 లో వచ్చిన దీపావళి చిత్రంలో 'మాదికదా భాగ్యము ' అనే పాట, పెళ్ళికానుక చిత్రంలో 'ఆడేపాడే పసివాడ ' అనేపాట,162 లో వచ్చిన రుణానుబంధం చిత్రంలో ' వచ్చింది దీపాల పండుగా ' అనేపాట, 1972లో వచ్చిన విచిత్ర బంధం చిత్రంలో ' చీకటి వెలుగుల రంగేళి ' అనేపాట,1978లో వచ్చిన కన్నవారిల్లు చిత్రంలో 'విరిసిన ఆనంద దీపావళి ', 1987 లో వచ్చిన నాయకుడు చిత్రంలో ' నానవ్వే దీపావళి 'అనేపాట , 1991లో వచ్చిన మామగారు చిత్రంలో  'ఇయ్యలే అచ్చమైన దీపావళి 'వంటి పలుపాటలు నమలను అలరించాయి.

సిరులదేవి శ్రీలక్ష్మి పై మనసినిమాల్లో పలుపాటలు వచ్చాయి . చిల్లరదేవుళ్ళు ( 1975)చిత్రంలో శ్రీలక్ష్మి నీమహిమలు అనేపాట మనకు తెలిసిందే!

ఇలా మతాలకు అతీతంగా సర్వమావాళికి సుఖ శాంతులు,ఆనందాన్ని ప్రసాదించమని వేడుకుంటూ పర్యావరణ పరిమితులను పాటిస్తూ ,ఆనందమయమైన ఈపండుగను చేసుకుందాం! పేదలకు మిఠాయిలు, బాణాసంచా సంతోషంతో పంచుదాం!!!