జంతర్ మంతర్ .

ఢిల్లి లోని జంతర్ మంతర్ అనేది ఒక అబ్జర్వేటరీ , దీనిని కంటితో కూడా చూడటానికి రూపొందించబడింది. ఇది భారతదేశంలోని ఐదు జంతర్ మంతర్‌లలో ఒకటి. "జంతర్ మంతర్" అంటే "స్వర్గం యొక్క సామరస్యాన్ని కొలవడానికి పరికరాలు". ఇది 13 నిర్మాణ ఖగోళ శాస్త్ర పరికరాలను కలిగి ఉంటుంది .

1723 నుండి జైపూర్ మహారాజా జై సింగ్ II క్యాలెండర్ మరియు ఖగోళ పట్టికలను సవరిస్తూ నిర్మించిన ఐదు ప్రదేశాలలో ఈ ప్రదేశం ఒకటి . 1688లో ప్రాంతీయ రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన రాజపుత్ర కుటుంబంలో జన్మించిన జై సింగ్, ఖగోళశాస్త్రంలో ఆసక్తిని కొనసాగించిన విద్యా యుగంలో జన్మించాడు. న్యూఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ అబ్జర్వేటరీలోని నిర్మాణాలలో ఒకదానిపై 1910లో ఉంచబడిన ఒక ఫలకం ఉంది, దీనిని పొరపాటున ఈ కాంప్లెక్స్ నిర్మాణం 1710 సంవత్సరం నాటిదని పేర్కొంటున్నారు. అయితే, తరువాతి పరిశోధనలు 1724 నిర్మాణ సంవత్సరం అని సూచిస్తున్నాయి. ఇది సముద్ర మట్టానికి 723 అడుగుల (220 మీ) ఎత్తులో ఉంది.

ఈ అబ్జర్వేటరీ యొక్క ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యం ఖగోళ పట్టికలను సంకలనం చేయడం మరియు సూర్యుడు, చంద్రుడు మరియు గ్రహాల సమయాలు మరియు కదలికలను అంచనా వేయడం. ఈ రోజుల్లో ఈ ప్రయోజనాలలో కొన్నింటిని ఖగోళ శాస్త్రంగా వర్గీకరిస్తారు .

1724లో పూర్తయిన ఢిల్లీ జంతర్ మంతర్ 1857 తిరుగుబాటు నాటికి గణనీయంగా క్షీణించింది. రామ యంత్రం, సామ్రాట్ యంత్రం, జై ప్రకాష్ యంత్రం మరియు మిశ్రా యంత్రం జంతర్ మంతర్ యొక్క విభిన్న సాధనాలు. ఈ నిర్మాణాలలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన జైపూర్ కూడా పంతొమ్మిదవ శతాబ్దం చివరి నాటికి క్షీణించింది, 1901లో మహారాజా రామ్ సింగ్ ఈ వాయిద్యాన్ని పునరుద్ధరించడానికి బయలుదేరాడు.

జంతర్ మంతర్ న్యూఢిల్లీలో ఉంది మరియు దీనిని జైపూర్ మహారాజా జై సింగ్ II 1724లో నిర్మించాడు. మహారాజు 18వ శతాబ్దంలో తన పాలనలో ఐదు అబ్జర్వేటరీలను నిర్మించాడు. ఈ ఐదు వాటిలో, ఢిల్లీలో ఉన్నది మొదట నిర్మించబడింది. మిగిలిన నాలుగు అబ్జర్వేటరీలు ఉజ్జయిని, మధుర, వారణాసి మరియు జైపూర్‌లలో ఉన్నాయి.

ఈ అబ్జర్వేటరీల నిర్మాణం వెనుక లక్ష్యం ఖగోళ డేటాను సమీకరించడం మరియు సౌర వ్యవస్థలోని గ్రహాలు, చంద్రుడు, సూర్యుడు మొదలైన వాటి కదలికలను ఖచ్చితంగా అంచనా వేయడం . దీనిని నిర్మించిన కాలంలో ఇది ఒక ప్రత్యేకమైనది. 1867 నాటికి, భారతదేశం బ్రిటిష్ పాలనలో ఉన్నప్పుడు, అబ్జర్వేటరీ గణనీయమైన క్షీణతకు గురైంది.

న్యూఢిల్లీలోని జంతర్ మంతర్ అబ్జర్వేటరీలోని 4 విభిన్న పరికరాలు : సామ్రాట్ యంత్రం, జయప్రకాష్, రామ యంత్రం మరియు మిశ్రా యంత్రం .

సామ్రాట్ యంత్రం: సామ్రాట్ యంత్రం, లేదా సుప్రీం ఇన్స్ట్రుమెంట్, ఒక పెద్ద త్రిభుజం, ఇది ప్రాథమికంగా సమానమైన గంట సూర్య గడియారం. ఇది 70 అడుగుల ఎత్తు, బేస్ వద్ద 114 అడుగుల పొడవు మరియు 10 అడుగుల మందం కలిగి ఉంటుంది. ఇది భూమి యొక్క అక్షానికి సమాంతరంగా మరియు ఉత్తర ధ్రువం వైపు చూపే 128 అడుగుల పొడవు (39 మీ) హైపోటెన్యూస్ కలిగి ఉంటుంది . త్రిభుజానికి ఇరువైపులా గంటలు, నిమిషాలు మరియు సెకన్లను సూచించే గ్రాడ్యుయేషన్‌లతో కూడిన క్వాడ్రంట్ ఉంది. సామ్రాట్ యంత్ర నిర్మాణ సమయంలో, సూర్య గడియారాలు ఇప్పటికే ఉన్నాయి, కానీ సామ్రాట్ యంత్రం ప్రాథమిక హగ్ సూర్య గడియారాన్ని వివిధ స్వర్గపు వస్తువుల క్షీణత మరియు ఇతర సంబంధిత కోఆర్డినేట్‌లను కొలవడానికి ఒక ఖచ్చితమైన సాధనంగా మార్చింది. వ్రిహత్ సామ్రాట్ యంత్రం స్థానిక సమయాన్ని రెండు సెకన్ల వరకు ఖచ్చితత్వంతో లెక్కించగలదు మరియు ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సూర్య గడియారంగా పరిగణించబడుతుంది. జయ ప్రకాష్ యంత్రం: జయ ప్రకాష్ అనేది పుటాకార ఉపరితలాలపై గుర్తులతో కూడిన బోలుగా ఉన్న అర్ధగోళాలను కలిగి ఉంటుంది. వాటి అంచుపై ఉన్న బిందువుల మధ్య క్రాస్‌వైర్లు విస్తరించబడ్డాయి. రాముడి లోపలి నుండి , ఒక పరిశీలకుడు వివిధ గుర్తులు లేదా కిటికీ అంచుతో నక్షత్రం యొక్క స్థానాన్ని సమలేఖనం చేయగలడు. ఇది బహుళ వ్యవస్థలలో ఖగోళ వస్తువుల కోఆర్డినేట్‌లను ఇవ్వగల అత్యంత బహుముఖ మరియు సంక్లిష్టమైన సాధనాల్లో ఒకటి - అజిముతల్-ఎత్తు వ్యవస్థ మరియు భూమధ్యరేఖ కోఆర్డినేట్ వ్యవస్థ. ఇది ప్రసిద్ధ ఖగోళ వ్యవస్థ యొక్క సులభమైన సంభాషణకు వీలు కల్పించింది. రామ యంత్రం: భూమిపై అక్షాంశం మరియు రేఖాంశం ఆధారంగా నక్షత్రాల ఎత్తును కొలవడానికి ఉపయోగించే ఓపెన్ టాప్ కలిగిన రెండు పెద్ద స్థూపాకార నిర్మాణాలు. మిశ్ర యంత్రం: మిశ్ర యంత్రం (సాహిత్యపరంగా మిశ్రమ వాయిద్యం) అనేది సంవత్సరంలో అతి తక్కువ మరియు పొడవైన రోజులను నిర్ణయించడానికి ఒక సాధనంగా రూపొందించబడిన 5 వాయిద్యాల కూర్పు. ఢిల్లీ నుండి వాటి దూరంతో సంబంధం లేకుండా వివిధ నగరాలు మరియు ప్రదేశాలలో మధ్యాహ్నం ఖచ్చితమైన క్షణాన్ని సూచించడానికి కూడా దీనిని ఉపయోగించవచ్చు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివిధ నగరాల్లో మధ్యాహ్నం ఎప్పుడు అవుతుందో మిశ్ర యంత్రం సూచించగలిగింది మరియు జై సింగ్ II కనిపెట్టని అబ్జర్వేటరీలో ఉన్న ఏకైక నిర్మాణం ఇదే . శాస్తాన్స యంత్రం: పిన్‌హోల్ కెమెరా మెకానిజం ఉపయోగించి, క్వాడ్రంట్ స్కేల్స్‌కు మద్దతు ఇచ్చే టవర్ల లోపల దీనిని నిర్మించారు. సూర్యుని యొక్క అత్యున్నత దూరం, క్షీణత మరియు వ్యాసం వంటి సూర్యుని యొక్క నిర్దిష్ట కొలతలను కొలవడానికి దీనిని ఉపయోగిస్తారు. కపాల యంత్రం: జై ప్రకాష్ మాదిరిగానే అదే సూత్రంపై నిర్మించబడిన ఈ పరికరం, ఒక కోఆర్డినేట్ వ్యవస్థ నుండి మరొక కోఆర్డినేట్‌గా పరివర్తన చెందడాన్ని సూచించడానికి ఒక ప్రదర్శనగా ఎక్కువగా ఉపయోగించబడుతుంది. క్రియాశీల ఖగోళ పరిశీలన కోసం ఉపయోగించబడదు. రసివల్య యంత్రం: ఈ పన్నెండు నిర్మాణాలు నిర్మించబడ్డాయి, ప్రతి ఒక్కటి ఖగోళ వస్తువు మెరిడియన్‌ను దాటిన క్షణంలోనే ఖగోళ వస్తువు యొక్క అక్షాంశం మరియు రేఖాంశాన్ని కొలవడం ద్వారా రాశిచక్ర నక్షత్రరాశులను సూచిస్తుంది. [ 4 ] ఇతర అబ్జర్వేటరీలు

1727 మరియు 1734 మధ్య జై సింగ్ II పశ్చిమ-మధ్య భారతదేశంలో ఐదు సారూప్య అబ్జర్వేటరీలను నిర్మించాడు, అవన్నీ జంతర్ మంతర్ పేరుతో పిలువబడతాయి. అవి ఇక్కడ ఉన్నాయి

జైపూర్ , ఉజ్జయిని , మధుర , మరియు వారణాసి .

జంతర్ మంతర్ యొక్క ఉద్దేశ్యం ఖగోళ శాస్త్రం మరియు జ్యోతిషశాస్త్రం ( జ్యోతిష్ ) అయినప్పటికీ, అవి ఒక ప్రధాన పర్యాటక ఆకర్షణ మరియు ఖగోళ శాస్త్ర చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన స్మారక చిహ్నం కూడా.