“అప్పు చేయువారు తండోపతండంబు
ఊర్విజనులకెల్ల ఉండుట తప్పు.
అప్పులున్నవారు తమ అప్పులు ఎరుగరు.”
అన్న చందంగా ఉంది నేటి మనిషి జీవితం. పెద్దలు తెలిసి అన్నారో, తెలియక అన్నారో తెలియదు. బహుశా అప్పు చేయాల్సిన అవసరం వారికి రాలేదేమో. నాటి వాళ్లకు తెలిసిందల్లా “అప్పు చేసి పప్పు కూడు” ఒంటికి అంత మంచిది కాదనే విషయం. ఒకవేళ అప్పే తప్పు, ముప్పు అనుకుని అవసరాలకు తిలోదకాలు ఇచ్చి ఉండొచ్చు.
“అప్పు చేసి పప్పు కూడు” అన్న తరం నుంచి... “ఆఫర్లో కొని... ఈఎంఐ కట్టు” అనే తరం వరకు మధ్యతరగతి జీవితంలో స్టేటస్ చైతన్యం మొదలైంది.
“పిండి కొద్దీ రొట్టె” అన్నారు నిన్నటి వరకు. నేడు మాత్రం “లోన్ కొద్దీ లైఫ్స్టైల్” అంటున్నారు. జీతం ఎంత అన్నది ముఖ్యం కాదు... బ్యాంకు ఎంత లోన్ ఇస్తుందన్నదే ప్రతిష్ఠ. ఇంట్లో ఎంతమంది ఉన్నారన్నది కాదు... ఎన్ని ఈఎంఐలు ఉన్నాయన్నదే స్థాయి. అందుకే ఇప్పుడు మనిషి తన జేబును చూసి బతకడం లేదు... పక్కింటివాడి డ్రాయింగ్రూమ్ను చూసి బతుకుతున్నాడు.
ఈ మధ్య నాకు ఒక అనుమానం మొదలైంది. ఈ దేశంలో నిజంగా ఎక్కువగా అభివృద్ధి చెందింది సాంకేతికతా? ఆర్థిక వ్యవస్థా? లేక డిస్కౌంట్ అనే మాయా? ఎందుకంటే ఇప్పుడు మనిషికి వస్తువు అవసరం ఉందా లేదా అన్నది ముఖ్యం కాదు. దానిపై ఎంత శాతం తగ్గింపు ఉందన్నదే ముఖ్యం. ఒకప్పుడు మార్కెట్కు వెళ్లి “ఏం కొనాలి?” అని ఆలోచించేవాళ్లం. ఇప్పుడు మొబైల్ తీసి “ఈరోజు ఏం ఆఫర్ ఉంది?” అని వెతుకుతున్నాం. విచిత్రం ఏమిటంటే, అవసరం ఇప్పుడు మనసులో పుట్టడం లేదు... డిస్కౌంట్ చూసినప్పుడే పుడుతోంది. ఒకప్పుడు మార్కెట్ మన అవసరాలను తీర్చేది. ఇప్పుడు అవసరాలను సృష్టించి వాటినే మనకు అమ్ముతోంది.
ఒకప్పుడు అమ్మ “తిన్నావా?” అని అడిగేది. ఇప్పుడు మొబైల్ “కొన్నావా?” అని అడుగుతోంది. ఒకప్పుడు బంధువులు పండగ రోజున మాత్రమే గుర్తుకొచ్చేవారు. ఇప్పుడు షాపింగ్ యాప్లు రోజూ గుర్తు చేసుకుంటున్నాయి. మన జీతం పడే తేదీ, మనకు నచ్చే బ్రాండ్, మన బలహీనత... అన్నీ వాటికే తెలుసు. నిజం చెప్పాలంటే, ఈ కాలంలో మన గురించి మనకన్నా ఎక్కువ సమాచారం ఉన్నది ప్రభుత్వానికి కాదు... షాపింగ్ యాప్లకే.
ఆదివారం ఉదయం టీ తాగుతుంటే మా పక్కింటి సుబ్బారావుగారు ఊపిరి సలపకుండా మా ఇంట్లోకి వచ్చారు. ముఖం చూస్తే ఏదో అవార్డు గెలిచినట్టుంది.
“అన్నా... ఈరోజు నలభై వేల రూపాయలు మిగిలిపోయాయి,” అన్నారు.
“ఎలా?” అన్నాను.
“ఏసీ కొన్నాను,” అన్నారు.
నా చేతిలోని టీ కప్పు కాసేపు గాల్లోనే ఆగిపోయింది.
“ఏసీ కొంటే డబ్బు ఎలా మిగులుతుంది?” అన్నాను.
వెంటనే మొబైల్ చూపిస్తూ, “అసలు ధర డెబ్బై వేల రూపాయలు. ఈరోజు ముప్పై వేలకే వచ్చింది. అంటే నలభై వేల రూపాయలు ఆదా చేసినట్టే కదా!” అన్నారు.
అంతలో వంటగదిలో నుంచి ఆయన భార్య, “నిన్నటి వరకు ఏసీ కొనాలని మన ఇంట్లో ఎవరికీ ఆలోచనే లేదు. ఈరోజు డిస్కౌంట్ చూసి అవసరం పుట్టింది,” అంది.
సుబ్బారావుగారు మాత్రం ఆ మాట విననట్టే బిల్లు చూస్తున్నారు. ఇప్పుడు వస్తువులను అమ్మడం లేదు... అవసరాలను సృష్టించి వాటినే మనకు అమ్ముతున్నారు.
రెండు రోజుల తర్వాత మళ్లీ సుబ్బారావుగారే. ఈసారి చేతిలో మరో పెద్ద డబ్బా.
“ఇప్పుడు ఏం కొన్నారు?” అన్నాను.
“రోబో వాక్యూమ్ క్లీనర్,” అన్నారు.
“మీ ఇంట్లో రోజూ ఊడ్చేది ఎవరు?” అన్నాను.
“మా ఆవిడే.”
“మరి ఇది ఎందుకు?” అని అడిగితే, కాసేపు ఆలోచించి, “డిస్కౌంట్ ఎక్కువ వచ్చింది,” అన్నారు.
“అయితే ముందు ముందు రోగాలు తప్పవన్నమాట!” అన్నాను నవ్వుతూ.
అయినా నా మొహం చూసి నేను అసూయ పడుతున్నాననుకున్నాడో ఏమో, “నాకు పని ఉంది... వస్తాను,” అని వెళ్లిపోయాడు.
ఒకప్పుడు అప్పు చేసేది ఆకలి కోసం. ఇప్పుడు అప్పు చేసేది ఆఫర్ కోసం. పప్పు తింటే రెండు గంటలకు మళ్లీ ఆకలి వేస్తుంది. కానీ ఆఫర్లో కొన్న ఫోన్ ఈఎంఐ మాత్రం రెండేళ్లు గుర్తు చేస్తూనే ఉంటుంది. అందుకే ఈ కాలానికి సామెత కూడా పదవీ విరమణ చేసేసింది. ఇప్పుడు మార్కెట్ కొత్త సామెత చెబుతోంది... “అప్పు చేసి ఆఫర్ అందుకో” అని ప్రకటనలు జోరుగా నస పెడుతున్నాయి.
ఆ రోజు సాయంత్రం బ్యాంకు నుంచి ఫోన్ వచ్చింది.
“సార్... మీకు ఇరవై ఐదు లక్షల రూపాయల ప్రీ-అప్రూవ్డ్ లోన్ సిద్ధంగా ఉంది,” అని ఎంతో ఆప్యాయంగా చెప్పారు.
ఫోన్ పెట్టేసి లోపలికి వెళ్లగానే మా ఆవిడ, “ఐదు వందలు ఇవ్వండి... కూరగాయలు తీసుకురావాలి,” అంది.
“ఈ నెల కాస్త ఖర్చులు ఎక్కువయ్యాయి,” అన్నాను.
ఆమె నవ్వి, “గత నెల కూడా ఇదే చెప్పారు,” అంది.
ఇంట్లో ఐదు వందలు అప్పుగా ఇవ్వడానికి నమ్మకం లేదు. బ్యాంకు మాత్రం ఇరవై ఐదు లక్షలు ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉంది. ఈ ప్రపంచంలో మనల్ని గుడ్డిగా నమ్మేవాళ్లు ముగ్గురే అనిపించింది. ఒకరు అమ్మ. రెండోది బ్యాంకు. మూడోది మనం చెప్పే అబద్ధాలను వింటూ కూడా నవ్వే భార్య. తేడా ఒక్కటే... అమ్మ ప్రేమతో నమ్ముతుంది... భార్య అనుభవంతో నమ్మదు... బ్యాంకు వడ్డీతో నమ్ముతుంది.
మనిషి జీవితమంతా ఇప్పుడు ప్యాకేజీల్లోనే సాగుతోంది. ఒకప్పుడు పిల్లాడు పుడితే “తల్లీ బిడ్డా క్షేమమేనా?” అని అడిగేవారు. ఇప్పుడు “ఏ ప్యాకేజీ తీసుకున్నారు?” అని అడుగుతున్నారు. ఆసుపత్రిలో పుట్టుకకు ప్యాకేజీ, టీకాలకు ప్యాకేజీ, స్కూల్లో అడ్మిషన్కు ప్యాకేజీ, కాలేజీలో కోర్సుకు ప్యాకేజీ. ఉద్యోగం రాకముందే విద్యా రుణం వస్తోంది. ఉద్యోగం వచ్చిన తర్వాత వ్యక్తిగత రుణం. పెళ్లికి వెడ్డింగ్ ప్యాకేజీ. హనీమూన్కు ట్రావెల్ ప్యాకేజీ. ఇల్లు కొంటే హోమ్ లోన్. కారు కొంటే కార్ లోన్. జీవితం మొత్తం ఒక పెద్ద ఈఎంఐ పట్టికగా మారిపోయింది.
ఇప్పుడు పెళ్లి చూపుల్లో కూడా కొత్త ప్రశ్నలు మొదలయ్యాయి. “అబ్బాయి ఏం చేస్తాడు?” అన్న ప్రశ్న తర్వాత, “హోమ్ లోన్ ఉందా?”, “కారు ఈఎంఐ ఎంత?”, “క్రెడిట్ కార్డు బాకీ ఎంత?” అని అడిగే రోజులు వచ్చేశాయి. ప్రేమ కంటే ఇప్పుడు పరపతికే విలువ ఎక్కువైంది. ఇంకొన్ని రోజుల్లో జాతకంతో పాటు బ్యాంక్ స్టేట్మెంట్ కూడా చూపించే పరిస్థితి వస్తుందేమో!
మా మేనల్లుడు ఒకరోజు భోజనం ఆర్డర్ చేస్తున్నాడు. పావుగంటైనా మొబైల్ నుంచి తలెత్తడం లేదు.
“ఇంకా భోజనం రాలేదా?” అన్నాను.
“భోజనం కాదు మామయ్య... కూపన్ ఇంకా రాలేదు,” అన్నాడు.
మరో ఐదు నిమిషాల తర్వాత, “దొరికింది!” అని ప్రపంచకప్ గెలిచినట్టు అరిచాడు.
“ఎంత తగ్గింది?” అన్నాను.
“డెబ్బై రెండు రూపాయలు.”
నేను నవ్వి, “ఈ అరగంటలో పని చేసి ఉంటే ఐదు వందలు వచ్చేవి,” అన్నాను.
వెంటనే, “అది జీతం మామయ్య... ఇది సేవింగ్,” అన్నాడు.
ఇప్పుడు వెయ్యి రూపాయలు ఖర్చు పెట్టి వంద రూపాయలు తగ్గించుకుంటే, దాన్ని ఆర్థిక ప్రణాళిక అంటున్నారు.
ఈ మధ్య షాపింగ్ యాప్ల ప్రేమ చూస్తుంటే బంధువుల మీద జాలి వేస్తోంది. ఉదయం “మిమ్మల్ని చూసి చాలా రోజులైంది” అంటాయి. మధ్యాహ్నం “మీ కార్ట్లో ఉన్న వస్తువులు మీకోసం ఎదురుచూస్తున్నాయి” అంటాయి. సాయంత్రం “మీ కోసం ప్రత్యేక కూపన్” అని పలకరిస్తాయి. రాత్రికి “ఇంకో గంటలో ఆఫర్ ముగుస్తుంది” అని బెదిరిస్తాయి. నా పుట్టినరోజు మర్చిపోయే స్నేహితులు ఉన్నారు. కానీ నా జీతం పడే తేదీ మాత్రం ఈ యాప్లకు కంఠస్థం. ఒక్కోసారి అనిపిస్తుంది... నేను కస్టమర్ను కాదు... నెల నెలా జీతం వేసే ఏటీఎంను.
ఒక స్నేహితుడి ఇంటికి వెళ్లాను. కొత్త టీవీ, కొత్త ఫ్రిజ్, కొత్త సోఫా, కొత్త డైనింగ్ టేబుల్... ఇల్లు మొత్తం కొత్తగా మెరిసిపోతోంది.
“బాగా సంపాదిస్తున్నావే!” అన్నాను.
అతను నవ్వి, “సంపాదించడం కాదు రా... ఈఎంఐలు కడుతున్నా,” అన్నాడు.
“మా ఇంట్లో పూర్తిగా మాదైన వస్తువు ఒక్కటే ఉంది.”
“ఏది?” అన్నాను.
“గోడకు వేలాడుతున్న క్యాలెండర్.”
అంతలో ఆయన భార్య, “అది కూడా ఎరువుల దుకాణం వాళ్లు ఉచితంగా ఇచ్చిందే,” అంది.
అప్పుడు తెలిసింది. ఈ కాలంలో ఇంటి యజమాని మనిషి కాదు... బ్యాంకు. మనం కేవలం ఈఎంఐలు కట్టే వాచ్మెన్లం.
బీమా కంపెనీలంటే నాకు భలే ఇష్టం. బతికున్నప్పుడు “సార్... పాలసీ తీసుకోండి” అంటాయి. చనిపోయాక “మీ కుటుంబం గురించి మేమున్నాం” అంటాయి. ఒక స్నేహితుడు నవ్వుతూ, “నేను చనిపోతే మా ఇంటివాళ్లకు కంపెనీ డబ్బులు ఇస్తుంది. నేను బతికున్నప్పుడు అంత ప్రేమ ఎవరూ చూపించలేదు,” అన్నాడు. ఇంకొన్ని రోజుల్లో “అంత్యక్రియలపై ఫెస్టివల్ ఆఫర్” అని ప్రకటనలు వచ్చినా ఆశ్చర్యపోనక్కర్లేదు.
ఒకరోజు కూరగాయల మార్కెట్కు వెళ్లాను. టమాటా ధర అడిగాను. చెప్పిన రేటు విన్నాక,
“ఏమైనా డిస్కౌంట్ ఉందా?” అన్నాను.
కూరగాయలమ్మ నవ్వి, “అన్నా... టమాటాలు యాప్లో అమ్మడం లేదు,” అంది.
“ఈఎంఐ ఉందా?” అన్నాను.
“వంకాయకు ఈఎంఐ పెట్టే రోజులు వస్తే... ముందుగా మీకే చెబుతాను,” అంది.
ఫోన్ను పన్నెండు వాయిదాల్లో కొనొచ్చు. ఫ్రిజ్ను ఇరవై నాలుగు వాయిదాల్లో కొనొచ్చు. కానీ కొత్తిమీర మాత్రం ఇప్పటికీ నగదే అడుగుతోంది.
సాయంత్రం ఇంటికి వెళ్లగానే మా ఆవిడ సంచి తీసుకుని చూసింది.
“టమాటాలు?” అంది.
“ధర చూసి వదిలేశాను.”
“వంకాయ?”
“అదీ ఖరీదే.”
“అయితే ఏమి తెచ్చారు?” అంది.
“బ్యాంకు నుంచి ఈ నెల ఈఎంఐ మెసేజ్,” అన్నాను.
ఆమె నవ్వి, “అది కొనకపోయినా ప్రతి నెల వస్తుందిగా!” అంది.
నేనూ నవ్వేశాను.
మీ ముగింపులో భావం బాగుంది. కానీ అది వ్యాసం మొత్తం మోసుకొచ్చిన వ్యంగ్యానికి సరిపోయేంత పదునుగా లేదు. చివర్లో ఒక వ్యంగ్యపు చిరునవ్వుతో పాటు ఒక చేదు నిజం మిగిలితే వ్యాసం ఎక్కువకాలం గుర్తుంటుంది.
ఒకప్పుడు ఇంట్లో “ఈరోజు ఏ కూర వండాలి?” అనేదే పెద్ద చర్చ.
ఇప్పుడు “ఈ నెల ఏ ఈఎంఐ కట్టాలి?” అనేదే పెద్ద రభస.
చేతిలో ఫోన్ మోగింది. జేబుకు చిల్లు పెట్టే కొత్త ఆఫర్ కావచ్చు... లేక ఈ నెల ఈఎంఐ కట్టాల్సి ఉందని గుర్తు చేసే మెసేజ్ కావచ్చు.
ఇప్పుడైతే ఫోన్ మోగితే “ఎవరు?” అని ఆలోచించాల్సిన అవసరమే లేదు.
అటువైపు నుంచి వినిపించే తియ్యని గొంతు—
“సార్... మీకు ప్రీ-అప్రూవ్డ్ లోన్ సిద్ధంగా ఉంది. అతి తక్కువ వడ్డీకే!”
ఫోన్ కట్ చేశాను.
కొద్దిసేపు నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నాను.
మనకు నిజంగా అవసరమైంది లోనా... లేక ఆ లోన్ అవసరమనే భావనా... అర్థం కాలేదు.
ఒకప్పుడు మనిషి అవసరానికి తగ్గట్టు సంపాదించేవాడు.
ఇప్పుడు బ్యాంకు ఇచ్చే రుణానికి తగ్గట్టు అవసరాలు పెంచుకుంటున్నాడు.
వస్తువులు కొంటున్నామనుకుంటున్నాం...
నిజానికి నెల నెలా వచ్చే ఈఎంఐలతో మన రేపటినే ముందుగానే అమ్ముకుంటున్నాం.
పెద్దలు చెప్పిన సామెత కూడా ఈ కాలానికి తగ్గట్టే మారిపోయింది.
అవసరానికి కొన్నవాడికి ఒక వస్తువు చాలు...
ఆఫర్లో కొన్నవాడికి ఈఎంఐలు ఎప్పుడూ తక్కువే...
