“ఎంత చదువుచదివి ఎన్నినేర్చినగాని
హీనుడవగుణంబు మానలేడు
బొగ్గు పాలగడుగ బోవునా మలినంబు
విశ్వదాభిరామ వినుర వేమ.”

బొగ్గు ఒకరోజు అద్దం ముందు నిలబడి చాలాసేపు తనని తాను చూసుకుంది. "ఈ నలుపుతో నాకు గౌరవం రావడం లేదేమో!" అని బాధపడింది. వెంటనే ఓ అందాల నిపుణుడి దగ్గరకు వెళ్లింది. ఆయన బొగ్గును పై నుంచి కిందిదాకా చూసి, "ముందు పాలతో స్నానం చేయండి. తర్వాత చందనం పూత. అవసరమైతే విదేశాల నుంచి తెప్పించిన ప్రత్యేక ఫేస్‌ప్యాక్ కూడా వేస్తాం. ఇక ఎవరూ మిమ్మల్ని బొగ్గు అనరు!" అన్నాడు. బొగ్గు ఆశతో మూడు రోజుల చికిత్స తీసుకుంది. నాలుగో రోజు ఉదయం అద్దం ముందు నిలబడింది. అద్దం చిరునవ్వుతో చెప్పింది—"నువ్వు పాలలో తడిసిన బొగ్గువే గానీ, తెల్లబడ్డ బొగ్గు కావు."

బొగ్గు తలవంచింది. "నన్ను మార్చడానికి అందరూ ప్రయత్నించారు. నేను మాత్రం మారలేదు," అని నిశ్శబ్దంగా అనుకుంది. అప్పుడు అద్దం మెల్లగా చెప్పింది—"నీ గురించి కాదు... మనుషుల గురించి ఆలోచించు."

వేమన బొగ్గును ఉదాహరణగా చెప్పింది దాని నలుపు కోసం కాదు; దాని నిజాయితీ కోసం. బొగ్గు ఎప్పుడూ తనను వెన్న అని చెప్పుకోలేదు. తన రంగును దాచుకోలేదు. మనిషి మాత్రం తన దుర్గుణాలకు కొత్త పేర్లు పెట్టడంలో మహా నేర్పరి. కోపాన్ని "స్పష్టత" అంటాడు. అహంకారాన్ని "ఆత్మవిశ్వాసం" అంటాడు. స్వార్థాన్ని "ఆత్మరక్షణ" అంటాడు. అసూయను "పోటీతత్వం" అంటాడు. పేర్లు మారుతున్నాయి. కానీ గుణాలు మాత్రం మారడం లేదు.

అది విని బొగ్గు నవ్వుకుంది. "నా నలుపును మార్చడానికి పాలు వాడారు. వీళ్ల లోపాలను మార్చడానికి పదాలు వాడుతున్నారు!" అని అనుకుంది.

ఈ కాలంలో చదువు విస్తరించింది. డిగ్రీలు పెరిగాయి. గోడల మీద సర్టిఫికెట్లు వరుసగా వేలాడుతున్నాయి. కానీ మనిషిలో వినయం కూడా అంతే పెరిగిందా? సహనం పెరిగిందా? ఒకప్పుడు విద్య వ్యక్తిత్వాన్ని తీర్చిదిద్దే సాధనం. ఇప్పుడు ఉద్యోగానికి తాళంచెవి. గోడ నిండా సర్టిఫికెట్లు ఉండొచ్చు. కానీ ఇంట్లో పెద్దలతో మర్యాదగా మాట్లాడలేకపోతే, ఆ ఫ్రేములు గోడకే అలంకారం. డిగ్రీలు ఇప్పుడు అరుదు కావు. గుణాలే అరుదు.

చదువు పూర్తయ్యాక కొందరు డిగ్రీతో పాటు అహంకారాన్నీ కాన్వొకేషన్‌ నుంచి తీసుకొస్తారు. ప్రపంచ సమస్యలపై గంటల తరబడి ఉపన్యాసం ఇస్తారు. కానీ ఇంట్లో "ధన్యవాదాలు" అనే చిన్న మాట చెప్పడానికి మాత్రం ఇబ్బంది పడతారు. విజ్ఞానం మెదడులోకి చేరింది. సంస్కారం మాత్రం గుమ్మం దాటలేకపోయింది.

బొగ్గు మరోసారి ఆశ్చర్యపోయింది. "నన్ను నల్లగా పుట్టిందని ఎవరూ క్షమించరు. వీళ్లు అహంకారంతో జీవించినా 'వ్యక్తిత్వం' అంటారా!" అని తనలో తాను అనుకుంది.

సోషల్ మీడియా వచ్చిన తర్వాత మనిషి జీవితంలో అద్దం పాత్ర తగ్గిపోయింది. ఇప్పుడు అద్దం అవసరం లేదు; "లైక్" కొట్టే నలుగురు ఉంటే చాలు. ఉదయం "ప్రేమే పరమధర్మం" అని పోస్టు పెడతాడు. మధ్యాహ్నం అదే వ్యక్తి కామెంట్‌లో అపరిచితుణ్ణి అవమానిస్తాడు. సాయంత్రం "సహనమే సంస్కారం" అని మరో సూక్తి పంచుకుంటాడు. ఈ రోజుల్లో మంచి మనిషిగా ఉండడం కంటే, మంచి మనిషిలా కనిపించడం సులభమైపోయింది. అద్దం మన ముఖాన్ని చూపుతుంది. సోషల్ మీడియా మనం చూపించాలనుకున్న ముఖాన్నే చూపిస్తుంది.

బొగ్గు కూడా ఒకసారి ఆలోచించింది. "నాకూ సోషల్ మీడియా ఖాతా ఉంటే? ఒక ఫిల్టర్ వేసుకుని తెల్లగా కనిపించేదాన్నేమో! కానీ పొయ్యిలో పడినప్పుడు ఫిల్టర్ కాలిపోతుంది కదా!" అని నవ్వుకుంది.

వ్యక్తిత్వ వికాస శిబిరాల సంగతి మరింత ఆసక్తికరం. మూడు రోజుల్లో కోపం పోతుందట. ఐదు రోజుల్లో అహంకారం కరుగుతుందట. చివరిరోజు అందరికీ సర్టిఫికెట్, గ్రూప్ ఫొటో, చప్పట్లు. "మీరు ఇప్పుడు కొత్త మనిషి" అని ప్రకటిస్తారు. శిబిరం ముగించుకుని వచ్చిన వ్యక్తి బస్సు ఎక్కడానికి క్యూలో నిలబడతాడు. ఎవరో ముందుకు దూరితే, కొత్త మనిషి కనిపించడు. పాత మనిషే ముందుగా బయటకు వస్తాడు. మారింది వాట్సాప్ డీపీ మాత్రమే. స్వభావం కాదు.

కొంతమంది నాయకులను చూస్తుంటే వేమన పద్యం గుర్తుకొస్తుంది. ఎన్నికల ముందు ప్రజల గుమ్మం దగ్గరకు వెళ్లే వారు, ఎన్నికల తర్వాత ప్రజలే తమ గుమ్మం దగ్గరకు రావాలని ఎదురుచూస్తారు. మారేది హోదా మాత్రమే; స్వభావం కాదు. వేమన పద్యం వ్యక్తుల గురించి కాదు; మారని మనస్తత్వాల గురించి.

కొన్ని సంస్థల్లో గోడల మీద "నిజాయితీ", "విలువలు", "నిబద్ధత" అనే పదాలు బంగారు అక్షరాలతో మెరవడం కనిపిస్తుంది. సమావేశాల్లో వాటి గురించి అద్భుతమైన ప్రజెంటేషన్లు సాగుతాయి. కానీ ఆ విలువలు ఆచరణలోకి రావాల్సిన సమయానికి కొన్నిసార్లు గోడలకే పరిమితమైపోతాయి. గోడల మీద వేలాడే విలువలు, మనుషుల ప్రవర్తనలో కనిపిస్తేనే వాటికి అసలు విలువ.

బొగ్గు మెల్లగా నిట్టూర్చింది. "నన్ను నల్లబొగ్గు అంటారు. కానీ కొన్నిసార్లు రంగుల దుస్తులు వేసుకున్న మనసులే ఇంకా నల్లగా కనిపిస్తున్నాయి" అనుకుంది.

చదువు, డబ్బు, హోదా, విదేశీ పర్యటనలు, ఖరీదైన దుస్తులు—ఇవన్నీ మనిషి రూపాన్ని మార్చగలవు. కానీ స్వభావాన్ని మార్చలేవు. కత్తి శస్త్రచికిత్స కూడా చేస్తుంది; హత్య కూడా చేస్తుంది. తప్పు కత్తిలో కాదు, దాన్ని పట్టుకున్న చేతిలో ఉంటుంది. అలాగే విద్య కూడా ఒక సాధనం మాత్రమే. దాన్ని ఉపయోగించి కొందరు వ్యక్తిత్వాన్ని పెంచుకుంటారు. మరికొందరు అహంకారాన్ని పెంచుకుంటారు.

వేమన పద్యం నాలుగు పంక్తులే. కానీ నాలుగు శతాబ్దాలుగా మనిషిని వెంటాడుతోంది. ఎందుకంటే అది బొగ్గు గురించి కాదు; మనిషి గురించి. బొగ్గు తన నలుపును అంగీకరించింది. మనిషి మాత్రం తన దుర్గుణాలకు అందమైన పేర్లు పెట్టుకుని వాటినే గుణాలుగా ప్రచారం చేస్తున్నాడు.

ఈ వ్యాసం చదువుతున్న మనం కూడా ఆ బొగ్గు నుంచి పూర్తిగా మినహాయింపు కాదు. ఇతరుల దుర్గుణాలు మనకు వెంటనే కనిపిస్తాయి. మనవి మాత్రం "వ్యక్తిత్వం", "స్పష్టత", "స్వభావం" అనే పేర్లతో కనిపిస్తాయి. అద్దం ఎప్పుడూ అబద్ధం చెప్పదు. మనిషే తనను తాను మోసం చేసుకుంటాడు.

చివరగా బొగ్గు మరోసారి అద్దం ముందు నిలబడింది. ఈసారి తన రంగును మార్చుకోవాలని అడగలేదు. అద్దంలో కనిపిస్తున్న మనుషుల్ని చూసి మాత్రమే నవ్వుకుంది.

బొగ్గు ఎప్పుడూ తనను వెన్న అని చెప్పుకోలేదు. మనిషే తన దుర్గుణాలకు సుగంధ ద్రవ్యాలు పూసి గుణాలుగా అమ్ముకుంటున్నాడు. అందుకే వేమన పద్యం ఇప్పటికీ పాతబడలేదు. పాతబడింది మన మనసే.

వేమన పద్యానికి ఒక సమకాలీన వ్యాఖ్యానం

(వేమన నాలుగు పంక్తుల్లో చెప్పిన శాశ్వత సత్యానికి వినమ్ర కృతజ్ఞతలతో.)