ఒకానొక అరణ్య ప్రాంతంలో నివసించే సోమదత్తుడు అనే యువకుడికి చిత్రలేఖనం అంటే ఎంతో ప్రాణం. ప్రకృతి అందాలను, పశుపక్ష్యాదులను చూసి వాటిని చిత్రాలుగా మలచాలని అతను ఎంతగానో ఆశపడేవాడు. కానీ, అతను గీసే చిత్రాలు ఏమాత్రం స్పష్టంగా ఉండేవి కావు. ఒక పక్షిని గీస్తే అది జంతువులా, ఒక చెట్టును గీస్తే అదొక రాయిలా కనిపించేది. గ్రామ ప్రజలు అతని చిత్రాలను చూసి ఎగతాళి చేసేవారు. దాంతో సోమదత్తుడు తీవ్రమైన నిరాశకు లోనయ్యాడు. చిత్రలేఖనం తనకు అబ్బని విద్య అని భావించి, ఆ ప్రయత్నాన్ని పూర్తిగా వదిలివేయాలని అనుకున్నాడు. తోటి యువకులు సమాజంలో స్థిరపడుతుంటే, తాను మాత్రం ఏ రంగంలోనూ రాణించలేకపోతున్నాననే ఆవేదన అతనిని రాత్రింబగళ్లు వేధించేది. తన చేతులలోని కుంచెను చూసుకుంటూ, దైవం తనకు కేవలం కోరికను ఇచ్చి, దానికి తగిన నైపుణ్యాన్ని ఎందుకు ప్రసాదించలేదని వాపోయేవాడు. గ్రామ పెద్దలు కూడా అతనిని పనికిరాని వాడిగా ముద్ర వేయడంతో, అతని ఆత్మవిశ్వాసం పూర్తిగా అట్టడుగుకు పడిపోయింది. సమాజపు ఎగతాళి మాటలు అతని గుండెల్లో బాణాల్లా గుచ్చుకునేవి. ప్రతిభ అనేది కొందరికే సొంతమని, తనలాంటి సామాన్యుడికి కళలు అబ్బవనే అపోహతో తన గదిలోని చిత్రపటాలన్నింటినీ ఒక మూలకు విసిరేసి, తీవ్రమైన నైరాశ్యం లోకి జారుకున్నాడు.

ఆ సమయంలో ఆ గ్రామానికి గుణనిధి అనే వృద్ధ చిత్రకారుడు వచ్చాడు. ఆయన గీసే చిత్రాలు సజీవంగా, ప్రాణం ఉట్టిపడేలా ఉండేవి. సోమదత్తుడు ఆ వృద్ధుడిని కలిసి, తన బాధను వ్యక్తపరిచాడు. తాను ఎంత ప్రయత్నించినా చిత్రాలు సరిగ్గా రావడం లేదని, దానికి గల కారణం ఏమిటని ప్రశ్నించాడు. తనలో ఉన్న తపనను, సమాజం నుండి ఎదుర్కొంటున్న అవమానాలను వివరిస్తూ కన్నీటి పర్యంతమయ్యాడు. అతని మనోవేదనను శాంతంగా విన్న వృద్ధ చిత్రకారుడు చిరునవ్వు నవ్వి, ఓదార్పుగా భుజం తట్టాడు. అనంతరం సోమదత్తుడిని తనతో పాటు అరణ్యంలో ఉన్న ఒక జలపాతం వద్దకు తీసుకువెళ్లాడు. అక్కడ ఒక పెద్ద రాతి బండపై నిరంతరం పడుతున్న నీటి ధారను చూపించాడు. ఆ నీటి ధార పడటం వల్ల ఆ కఠినమైన రాతిపై ఒక పెద్ద గుంత ఏర్పడి ఉంది. ఆ దృశ్యం ప్రకృతి నేర్పే ఒక నిశ్శబ్ద పాఠంలా అనిపించింది.

గుణనిధి సోమదత్తుడి వైపు చూసి, ఈ నీటి చుక్కలు చాలా మెత్తనివి, కానీ ఈ రాతి బండ ఎంతో కఠినమైనది. అయినప్పటికీ, నిరంతరం, ఒకే చోట, ఏమాత్రం విరామం లేకుండా పడటం వల్లే ఆ మెత్తని నీటి ధార అంతటి కఠినమైన రాతిని కూడా తొలిచేసింది. దీనినే సాధన అంటారు అని వివరించాడు. నువ్వు చిత్రాలు గీశావు, కానీ సాధన చేయలేదు. సాధన అంటే కేవలం పని చేయడం కాదు; ఏకాగ్రతతో, ఓపికతో, తప్పులను సరిదిద్దుకుంటూ నిరంతరం ప్రయత్నించడం అని చెప్పారు. ఒక శిల్పి ముడి శిలను సుందరమైన విగ్రహంగా మార్చడానికి ఎన్ని వందల సార్లు ఉలి దెబ్బలు వేయాలో, అంతటి ఓరిమితో నీ మనస్సును, చేతిని ఒకే తాటిపైకి తెచ్చేంతవరకు నువ్వు ప్రతిరోజూ అభ్యాసం చేయాలని మార్గదర్శనం చేశారు.

గురువుగారి మాటలు సోమదత్తుడిలో ఒక కొత్త కాంతిని నింపాయి. అతను ఆ రోజు నుండి నిరంతర సాధనను ఒక తపస్సులా ప్రారంభించాడు. ఉదయం నుండి రాత్రి వరకు ప్రకృతిని నిశితంగా గమనించేవాడు. ఒకే చిత్రాన్ని వందల సార్లు గీసేవాడు. మొదటి వంద ప్రయత్నాలలో తప్పులు దొర్లినా, అతను ఏమాత్రం అధైర్యపడలేదు. రంగుల కలయికలను, కాంతి నీడల వ్యత్యాసాలను అర్థం చేసుకోవడానికి నిద్రాహారాలు సైతం లెక్కచేయకుండా శ్రమించాడు. చలి, ఎండ, వానలను సైతం లెక్కచేయక, తెల్లవారుజాము నుంచే రంగుల మేళవింపులపై ప్రయోగాలు చేసేవాడు. చేతి వేళ్లు కండరాల నొప్పితో వాచిపోయినా, తన తప్పులను ప్రతిరోజూ విశ్లేషించుకుంటూ గీతలను సరిదిద్దుకునేవాడు. రోజులు, నెలలు గడుస్తున్న కొద్దీ అతని చేతిలో నైపుణ్యం పెరగడం ప్రారంభమైంది. అతని ఏకాగ్రత ఎంతగా పెరిగిందంటే, పక్షి రెక్కల కదలికలను కూడా అతను తన మనోనేత్రంతో స్పష్టంగా చూడగలిగాడు.

మూడు సంవత్సరాల కఠోర సాధన తర్వాత, సోమదత్తుడు ఒక అద్భుతమైన చిత్రాన్ని గీశాడు. అది ఒక కొమ్మపై కూర్చుని ఉన్న నెమలి చిత్రం. ఆ చిత్రాన్ని గ్రామం నడిబొడ్డున వున్న రచ్చబండలో ఉంచినప్పుడు, ఒక నిజమైన నెమలి వచ్చి ఆ చిత్రంలోని నెమలిని చూసి తన జాతి పక్షి అనుకుని నాట్యం చేయడం ప్రారంభించింది. అది చూసి గ్రామ ప్రజలందరూ ఆశ్చర్యపోయారు. ఒకప్పుడు అతనిని చూసి నవ్విన వారే, ఇప్పుడు అతని నైపుణ్యానికి దాసోహమయ్యారు. ఆ ప్రాంతపు రాజు గారు సైతం ఈ అద్భుత దృశ్యాన్ని తిలకించి సోమదత్తుడిని ఆస్థాన చిత్రకారుడిగా నియమిస్తున్నట్లు ప్రకటించారు. సోమదత్తుడు ఆనందంతో తన గురువు పాదాలకు నమస్కరించాడు. గురువుగారు అతనిని ఆశీర్వదిస్తూ, సాధన మహిమను ప్రపంచానికి చాటిన వాడివయ్యావు అని ప్రశంసించారు. అప్పుడు సోమదత్తుడు సభలో ఉన్న ప్రజలందరి వైపు తిరిగి, నమస్కరించి ఇలా పలికాడు.

"నా ప్రియమైన గ్రామ ప్రజలారా! మొదట్లో నా చిత్రాలు చూసి మీరంతా నవ్వినప్పుడు నా ప్రతిభపై నాకే నమ్మకం పోయింది. కానీ, గురువుగారి బోధన వల్ల నిరంతర సాధనలోని రహస్యాన్ని తెలుసుకున్నాను. మేధస్సు కేవలం జన్మతః వచ్చేది కాదు; అది నిరంతర శ్రమ, అభ్యాసం వల్ల లభించే ఒక దివ్య శక్తి. ఆరంభంలో ఎదురయ్యే కష్టాలకు భయపడి వెనుకంజ వేస్తే ఏ విద్య కూడా పట్టుబడదు. లోకంలో ఎంతటి కఠినమైన కార్యమైనా, ఎంతటి ఉన్నతమైన గమ్యమైనా సరే, పట్టుదల కలిగిన సాధన ముందు లొంగిపోక తప్పదు. 'సాధనాత్ సాధ్యతే సర్వమ్' అనే సూక్తి కేవలం మాటల్లో ఉండేది కాదు, అది నా జీవితంలో రుజువైన సత్యం. కాబట్టి, ఎవరూ కూడా అపజయాలకు కుంగిపోకుండా, తాము ఎంచుకున్న రంగంలో నిరంతర సాధనను కొనసాగించాలని కోరుకుంటున్నాను.నాయీ జీవితం మీ నాకే కాక మీ అందరికీ కూడా స్పూర్తిదాయకం కావాలన్నదే నా అభిమతం".