ఒకానొక అడవి ప్రాంతానికి ఆనుకుని, చుట్టూ పచ్చని కొండలు, సెలయేర్లతో విలసిల్లే ఒక అందమైన గ్రామంలో రామయ్య అనే నిగర్వి, నమ్మకస్థుడైన రైతు నివసిస్తూ ఉండేవాడు. రామయ్యకు నోరులేని పశువులన్నా, రక్తం చెమటగా మార్చి చేసే వ్యవసాయమన్నా పంచప్రాణాలు. ఆ గ్రామంలోనే సోమయ్య అనే మరో కుటిల బుద్ధి గల వ్యక్తి కూడా ఉండేవాడు. సోమయ్య పైకి ఎంతో సాత్వికుడిగా, అందరి మేలు కోరే ఉత్తముడిగా నటిస్తూ, లోపల మాత్రం కుళ్లు, స్వార్థం, కుతంత్రాలతో నిండి ఉండేవాడు. రామయ్య రాత్రింబవళ్లు కష్టపడి, రూపాయి రూపాయి కూడబెట్టి సంపాదించిన డబ్బుతో సంతలో ఒక మేలుజాతి పాడి ఆవును కొనుగోలు చేశాడు. లక్ష్మీదేవిలాంటి ఆ ఆవు రోజుకు చాలా లీటర్ల చిక్కటి పాలు ఇచ్చేది. ఆ పాలను గ్రామంలోని ఇంటింటికీ అమ్మి రామయ్య తన కుటుంబాన్ని ఎంతో సంతోషంగా, గౌరవంగా పోషించుకునేవాడు. రోజురోజుకూ రామయ్య ఆర్థికంగా ఎదుగుతుండటం చూసి సోమయ్య మనసులో విపరీతమైన కడుపుమంట, అసూయ పెంచుకున్నాడు. ఎలాగైనా రామయ్యకు నష్టం కలిగించి, ఆ మేలుజాతి ఆవును ఉపాయంతో తాను దక్కించుకోవాలని తన దుష్ట మనసులో ఒక క్రూరమైన పథకం వేశాడు

ఒకరోజు అర్ధరాత్రి రామయ్య భార్యకు తీవ్రమైన శ్వాసకోస అనారోగ్యం చేసి స్పృహ తప్పి పడిపోయింది. పట్టణంలోని ఆసుపత్రికి తరలించి వైద్యం చేయించడం కోసం తక్షణమే పెద్ద మొత్తంలో నగదు అవసరమైంది. అంత ధనం ఒక్కసారిగా ఎక్కడ దొరుకుతుందో, ఎవరు అప్పు ఇస్తారో తెలియక దిక్కుతోచని స్థితిలో రామయ్య గుండెలు బాదుకుంటూ ఎంతో ఆందోళన చెందాడు. రామయ్య విపత్తులో ఉన్నాడనే విషయం తెలుసుకుని, ఇదే సరైన సమయం కోసం కనిపెట్టుకుని చూస్తున్న సోమయ్య, రామయ్య దగ్గరకు పరుగు పరుగున వెళ్లి ముఖంలో చాలా జాలి, కరుణ నటిస్తూ మాట్లాడాడు. బాధపడకు రామయ్య, నీలాంటి మంచివాడి కష్ట కాలంలో నేను సహాయం చేయకపోతే ఎలా, ఈ యాభై వేల రూపాయలు తక్షణ ఖర్చుల కోసం ఉంచుకో అని డబ్బు చేతిలో పెట్టాడు. రామయ్య ఎంతో కృతజ్ఞతాభావంతో ఆ డబ్బును తీసుకుని, సోమయ్య చేతులు గట్టిగా పట్టుకుని దేవుడిలా వచ్చి నువ్వే నన్ను ఆదుకున్నావయ్యా అని కన్నీళ్లు పెట్టుకున్నాడు. అయితే సోమయ్య ఆ డబ్బు ఇచ్చేటప్పుడు ముందే సిద్ధం చేసుకున్న ఒక తెల్లకాగితంపై రామయ్యతో సంతకం చేయించుకున్నాడు. ఇది కేవలం మన మధ్య జరిగిన లావాదేవీకి సాక్ష్యం కోసమేనని నమ్మబలికాడు. రామయ్య కూడా కంటిముందు భార్య ప్రాణాపాయ స్థితిని చూస్తూ సోమయ్యను అమాయకంగా నమ్మి, ఆ కాగితంలో ఏముందో కనీసం చదవకుండానే సంతకం చేసేశాడు. ఆ డబ్బుతో రామయ్య తన భార్యకు అత్యవసర వైద్యం చేయించి ప్రాణాలు కాపాడుకున్నాడు.

కొన్ని నెలల తర్వాత రామయ్య తన పొలంలో పండిన పంటను అమ్మి, కష్టపడి పని చేయడం ద్వారా వ్యవసాయంలో ఆశించిన దానికంటే ఎక్కువ లాభాలు గడించాడు. తను తీసుకున్న రుణాన్ని త్వరగా తీర్చివేసి రుణవిముక్తుడు కావాలనే ఉద్దేశంతో సోమయ్య దగ్గరకు వెళ్లాడు. "సోమయ్యా, ఆనాడు నీవు నాకు ప్రాణదాతలా ఇచ్చి ఆదుకున్న యాభై వేల రూపాయలు ఇవిగో, దయచేసి నా సంతకం ఉన్న ఆ తెల్లకాగితం నాకు తిరిగి ఇచ్చేయి" అని వినయంగా అడిగాడు. అప్పుడు సోమయ్య ముఖంలో ఉన్న కపట నటన ఒక్కసారిగా తొలిగిపోయింది. హేళనగా నవ్వుతూ, "ఏ కాగితం రామయ్య? నువ్వు నా దగ్గర అప్పు తీసుకోలేదని ఆ రోజే చెప్పానుగా! నీ ఆవును నాకు యాభై వేల రూపాయలకు పూర్తిగా అమ్మేసినట్లు, దానికి నువ్వు అంగీకరించినట్లు ఆ కాగితంపై స్పష్టంగా రాసి ఉంది. దానిపై నీ స్వహస్తాలతో చేసిన సంతకం కూడా ఉంది" అని గర్జించాడు. ఆ మాట వినగానే రామయ్యకు భూమి కదిలిపోయినట్లయింది, కళ్ళముందు చీకట్లు కమ్మాయి. నేను నిన్ను ప్రాణస్నేహితుడిలా నమ్మి సంతకం చేస్తే, అక్షరాస్యుడిని కానని ఇంతటి దారుణమైన నమ్మకద్రోహం చేస్తావా అని రామయ్య గుండెలు బాదుకుంటూ బోరున విలపించాడు. వెంటనే గ్రామ పెద్దల సభను ఆశ్రయించి, తనకు జరిగిన అన్యాయాన్ని వివరించి న్యాయం చేయమని వేడుకున్నాడు. కానీ గ్రామ పెద్దలు సోమయ్య తెచ్చిన ఆ కాగితాన్ని క్షుణ్ణంగా పరిశీలించి, చట్టపరంగా సంతకం నీదే కాబట్టి, ఆ పత్రం ప్రకారం ఆవు సోమయ్యకే చెందుతుందని నిస్సహాయంగా తీర్పు ఇచ్చారు. కష్టకాలంలో చేయూతనిస్తాడని నమ్మిన మిత్రుడే తన వెన్నుపోటు పొడిచి దగా చేసినందుకు, బిడ్డలా సాదుకున్న తన ప్రాణప్రదమైన ఆవును అన్యాయంగా కోల్పోయినందుకు రామయ్య కోలుకోలేని మానసిక వేదనకు, కృంగుబాటుకు గురయ్యాడు. కంటిపాపలా చూసుకున్న తన పశువును ఆ దుర్మార్గుడు బలవంతంగా తీసుకెళ్తుంటే చూడలేక కన్నీరుమున్నీరయ్యాడు.

కానీ కాలచక్రం ఎప్పుడూ ఒకేలా తిరగదు, అధర్మం సాధించిన విజయం ఎంతో కాలం నిలవదు. సోమయ్య అక్రమ మార్గంలో ఆవును దక్కించుకున్నప్పటికీ, ఆ దురాశ, కపట బుద్ధి అతనిని ఎంతో కాలం ప్రశాంతంగా, సంతోషంగా ఉంచలేకపోయాయి. కష్టం లేకుండా ఆవు పాలు అమ్మగా వచ్చిన ఉచిత ధనంతో సోమయ్యకు దురలవాట్లు మొదలై, త్వరగా ధనవంతుడు కావాలనే పిచ్చితో జూదానికి పూర్తిగా బానిసయ్యాడు. దాంతో అతని సొంత వ్యాపారంలో కూడా విపరీతమైన నష్టాలు వచ్చి అప్పులపాలయ్యాడు. ఒకరోజు నిశ్శబ్దమైన అర్ధరాత్రి వేళ సోమయ్య ఇంట్లో ప్రమాదవశాత్తు ఘోరమైన అగ్నిప్రమాదం జరిగి, అతను ప్రాణప్రదంగా దాచుకున్న సంపద, ఇల్లు, సర్వస్వం కండ్లముందే బూడిదైపోయాయి. ఆ ఘోర సమయంలో సోమయ్యను రక్షించడానికి గానీ, కనీసం ఆదుకోవడానికి గానీ ఆ గ్రామంలోని ఏ ఒక్కరూ కూడా ముందుకు రాలేదు. ప్రాణస్నేహితుడికే నమ్మకద్రోహం చేసి, ఒక కుటుంబం కన్నీళ్లకు కారణమైన ఆ దుర్మార్గుడికి సహాయం చేస్తే ఆ పాపం తమకు చుట్టుకుంటుందని భావించి గ్రామస్థులందరూ అతనికి చాలా దూరంగా ఉండిపోయారు. చివరకు సోమయ్య చేతిలో ఒక్క రూపాయి కూడా లేక వీధిన పడి, దిక్కుతోచని స్థితిలో తను చేసిన నమ్మకద్రోహాన్ని, పాపాన్ని తలుచుకుని గుండెలవిసేలా ఏడవడం ప్రారంభించాడు.

అప్పుడే అక్కడికి వచ్చిన రామయ్యను చూసి తప్పు చేసిన సోమయ్య అవమానంతో, పశ్చాత్తాపంతో తలదించుకున్నాడు. శత్రువుకైనా ఇలాంటి కష్టం రాకూడదని భావించిన రామయ్య, సోమయ్య దీనస్థితిని చూసి ఎంతో బాధపడ్డాడు. సోమయ్య వణుకుతున్న చేతులు తన చేతుల్లోకి తీసుకుని, "సోమయ్యా, నువ్వు నాకు చేసిన మోసానికి దేవుడే నీకు కళ్లు తెరిపించేలా సరైన గుణపాఠం చెప్పాడు. డబ్బు, ఆస్తులు శాశ్వతం కావు, మనం సంపాదించుకునే నమ్మకం మాత్రమే శాశ్వతం. నువ్వు చేసిన నమ్మకద్రోహం నిన్ను ఈ స్థితికి తెచ్చింది. ఇప్పటికైనా నీ తప్పు తెలుసుకుంటే అదే చాలు" అన్నాడు. అంతేకాకుండా రామయ్య తన ఉదారత్వాన్ని చాటుకుంటూ, సోమయ్యను ఆదుకోవడానికి తన దగ్గరున్న కొంత సొమ్మును అప్పుగా ఇచ్చాడు. ఆ ధనంతో కొత్తగా ఏదైనా చిన్న వ్యాపారం ప్రారంభించి, గౌరవంగా బ్రతకమని ఎంతో ఆత్మీయంగా ప్రోత్సహించాడు. రామయ్య చూపిన ఆ అపారమైన కరుణ, క్షమాగుణం సోమయ్య హృదయాన్ని పూర్తిగా కరిగించివేసాయి. తనను సర్వస్వం దోచుకున్న వాడే కష్టకాలంలో దేవుడిలా వచ్చి ఆదుకోవడంతో సోమయ్య మనసు పూర్తిగా మారిపోయింది. తనలోని కపటత్వాన్ని, దురాశను శాశ్వతంగా వదిలివేసి, రామయ్య ఇచ్చిన ఆ అప్పుతో సత్యసంధతతో కూడిన ఒక కొత్త జీవితాన్ని ప్రారంభించి, సమాజంలో మంచి వ్యక్తిగా ఎదిగాడు. "రామయ్యా, నీవు చూపిన ఈ మానవత్వం, క్షమాగుణం నా కళ్లు తెరిపించాయి; జీవితాంతం నీకు కృతజ్ఞుడిగా ఉంటూ, నీవు ఇచ్చిన ఈ అప్పును ధర్మ మార్గంలో సంపాదించి త్వరలోనే తిరిగి చెల్లిస్తాను" అని సోమయ్య కన్నీళ్లతో సగర్వంగా ప్రకటించాడు.