గోదావరి జిల్లాలోని శ్రీనివాసాపురం అనే చిన్న గ్రామం పచ్చని పొలాలు, నిండైన కొబ్బరి తోటలు, కరకట్టల పక్కన ప్రవహించే కాలువలతో ఎంతో నయనానందకరంగా ఉండేది. ప్రకృతి పరంగా ఆ గ్రామం ఎంతో సుసంపన్నంగా ఉన్నప్పటికీ, అక్కడ నివసించే ప్రజలను ఒక తీవ్రమైన సమస్య ఏళ్ల తరబడి వేధిస్తూ ఉండేది. ఆ గ్రామంలో ఉన్న ఏకైక ప్రభుత్వ పాఠశాల భవనం పూర్తిగా శిథిలావస్థకు చేరుకుంది. దశాబ్దాల క్రితం నిర్మించిన ఆ భవన గోడలు అక్కడక్కడా పెచ్చులూడి, పునాదులు బలహీనపడి ఏ క్షణంలో కూలిపోతాయోననే భయాందోళనలను రేకెత్తించేవి. వర్షాకాలం వస్తే చాలు పైకప్పు నుండి నీరు కారి తరగతి గదులన్నీ జలమయం అయ్యేవి. ఆ సమయంలో పుస్తకాలు, నల్లబల్లలు సైతం తడిసి ముద్దయ్యేవి. విద్యా సంవత్సరం పొడవునా పిల్లలు సరైన వసతులు లేక, కనీస సౌకర్యాలైన తాగునీరు, మరుగుదొడ్లు కూడా కరువై, పాఠశాల ఆవరణలోని వేప చెట్ల కింద, చింత చెట్ల కింద కూర్చుని చదువుకోవాల్సిన దుర్భర పరిస్థితి నెలకొంది. ఎండ తీవ్రతకు, అకాల వర్షాలకు ఆ చిన్నారులు పడే అవస్థలు వర్ణనాతీతం. ఈ ప్రతికూల వాతావరణం వల్ల విద్యార్థుల విద్యాభ్యాసానికి తీవ్ర ఆటంకం కలిగేది, దీనితో చాలామంది తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలను బడికి పంపడమే మానేశారు.

ఆ గ్రామానికి కొత్తగా బదిలీపై వచ్చిన ఉపాధ్యాయుడు రామకృష్ణ పాఠశాల దుస్థితిని చూసి ఎంతో ఆవేదన చెందాడు. పసివాళ్ల భవిష్యత్తు నాశనం కాకూడదని భావించిన అతడు, ఈ పిల్లలే దేశానికి రేపటి భవిష్యత్తు అని, వీరికి ఆహ్లాదకరమైన వాతావరణంలో విద్యను అభ్యసించే అవకాశం కల్పించడం అత్యంత ఆవశ్యకమని బలంగా నిర్ణయించుకున్నాడు. బడి బాగుపడితేనే ఊరి పిల్లల జీవితాలు మారుతాయని నమ్మిన ఆయన, కేవలం తరగతులు బోధించడానికే పరిమితం కాకుండా ఒక సామాజిక బాధ్యతగా ఈ సమస్యను స్వీకరించాడు.

ఆ సంకల్పంతో రామకృష్ణ గ్రామ పెద్దలను, ఉత్సాహవంతులైన యువకులను, విద్యార్థుల తల్లిదండ్రులను వ్యక్తిగతంగా కలిసి పాఠశాల భవన మరమ్మతుల గురించి, పునర్నిర్మాణ ఆవశ్యకత గురించి సుదీర్ఘంగా మాట్లాడాడు. ఊరి రచ్చబండ దగ్గర, పొలం గట్ల వద్ద, ప్రతి ఇంటి గుమ్మం ముందు నిలబడి విద్యా ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తూ అందరిలో చైతన్యం తెచ్చేందుకు శ్రమించాడు. కొందరు ఆయన మాటలను ఆసక్తిగా విన్నప్పటికీ, మరికొందరు మాత్రం ఇది ప్రభుత్వ బాధ్యత అని, ప్రభుత్వ పనులను తాము ఎందుకు చేయాలని ఉదాసీనంగా, నిర్లక్ష్యంగా సమాధానం ఇచ్చి వెళ్ళిపోయారు. స్వార్థపూరితమైన ఆలోచనలతో కొందరు విమర్శలు గుప్పించినా, మరికొందరు ఎగతాళి చేసినా రామకృష్ణ తన ప్రయత్నాన్ని అస్సలు విరమించుకోలేదు.

అయితే ఆ గ్రామంలో నివసిస్తున్న వృద్ధ రైతు సుబ్బయ్య మాత్రం రామకృష్ణ మాటల్లోని సత్యాన్ని, ఆయన హృదయంలోని నిజాయితీని గ్రహించాడు. జీవిత చరమాంకంలో ఉన్న ఆ వృద్ధుడికి జ్ఞాన సముపార్జన పట్ల ఎనలేని గౌరవం ఉండేది. సుబ్బయ్య రామకృష్ణ వద్దకు వచ్చి, తాను పెద్దగా చదువుకోలేకపోయినా విద్య యొక్క గొప్ప విలువను తెలుసుకున్నానని, పాఠశాల బాగుకోసం తన వంతు సహాయం తప్పకుండా అందిస్తానని పలికాడు. అక్షరజ్ఞానం లేకపోవడం వల్ల తాను జీవితంలో కోల్పోయిన అవకాశాలను వివరించి, రాబోయే తరం పిల్లలకు ఆ అన్యాయం జరగకూడదని ఆకాంక్షించాడు.

ఆ మాటలు రామకృష్ణలో సరికొత్త ఉత్సాహాన్ని, నమ్మకాన్ని నింపాయి. సుబ్బయ్య ఆలస్యం చేయకుండా తన పొలంలో పండిన వరి ధాన్యాన్ని అమ్మి, ఆ వచ్చిన సొమ్ములో ఒక పెద్ద భాగాన్ని పాఠశాల అభివృద్ధి నిధికి విరాళంగా అందజేశాడు. ఆ సంపాదన అంతా ఆయన తన వృద్ధాప్య అవసరాల కోసం ఎంతో కష్టపడి దాచుకున్నదైనప్పటికీ, పసిపిల్లల భవిష్యత్తు ముందు తన స్వార్థం చాలా చిన్నదని భావించాడు. కేవలం ఆర్థిక సహాయంతోనే ఆగకుండా, ప్రతిరోజూ ఉదయమే పాఠశాల వద్దకు వచ్చి పనులు ఏ విధంగా జరుగుతున్నాయో స్వయంగా పర్యవేక్షించేవాడు. ఎండనక, వాననక అక్కడే ఉంటూ మేస్త్రీలకు, శ్రామికులకు తగిన సలహాలు ఇస్తూ నిర్మాణంలో ఎక్కడా నాణ్యత లోపించకుండా శ్రద్ధ తీసుకునేవాడు.

సుబ్బయ్య చూపిన నిస్వార్థ భక్తిని, చొరవను చూసి గ్రామంలోని మరికొందరు గ్రామస్థులు కూడా ప్రభావితులై క్రమంగా ముందుకు వచ్చారు. అంతవరకు వెనకడుగు వేసిన వారంతా తమ తప్పును తెలుసుకొని, బడి కోసం తాము సైతం ఏదో ఒకటి చేయాలని తాపత్రయపడ్డారు. ఒకరు నిర్మాణానికి అవసరమైన ఇసుకను ఉచితంగా సరఫరా చేయగా, మరొకరు ఇటుకలను, సిమెంటు బస్తాలను అందించారు.

గ్రామ యువకులు తమ సెలవు దినాల్లో విశ్రమించకుండా పాఠశాల నిర్మాణ స్థలంలో తట్టలు మోస్తూ, సిమెంటు కలుపుతూ ఉత్సాహంగా శ్రమదానం చేశారు. వారి శ్రమను చూసి ఊరిలోని మహిళలు ఉత్సాహంగా ముందుకు వచ్చి నిర్మాణ పనుల్లో పాల్గొంటున్న కార్మికులకు, యువకులకు ప్రతిరోజూ రుచికరమైన భోజనాలను, మజ్జిగను వండి పెట్టారు. ఊరంతా ఒకే కుటుంబంలా కలిసికట్టుగా పనిచేయడంతో ఆ ప్రాంతమంతా ఒక పండుగ వాతావరణాన్ని తలపించింది. ఇంత జరుగుతున్నా సుబ్బయ్య ఎప్పుడూ తన పేరును ఎక్కడా ప్రదర్శించాలని ఆశించలేదు. కనీసం పాఠశాల గోడపై ఉండే దాతల పలకపై తన పేరు రాయమని కూడా కోరలేదు. కీర్తి ప్రతిష్టల పట్ల గానీ, ప్రశంసల పట్ల గానీ ఆయనకు ఎటువంటి వ్యామోహం లేదు. పిల్లలు బుద్ధిగా చదువుకుని ప్రయోజకులు అయితే అదే తనకు దక్కే అతిపెద్ద గుర్తింపు అని, సమాజానికి అదే నిజమైన ఆస్తి అని వినయంగా చెప్పేవాడు.

కొన్ని నెలల నిరంతర ఉమ్మడి కృషి తర్వాత ఆ పాఠశాల భవనం సరికొత్త రూపును సంతరించుకుంది. పాత శిథిలాలు మాయమై, రంగురంగుల చిత్రాలతో, ఆధునిక వసతులతో కూడిన అందమైన తరగతి గదులు వెలిశాయి. విద్యార్థులు ఎంతో సంతోషంతో, ఉత్సాహంతో తరగతులకు హాజరుకావడం ప్రారంభించారు. బడి గంట వినపడగానే పిల్లలు ఉల్లాసంగా పరుగులిడుతుంటే గ్రామమంతా ఆనందోత్సాహాలతో నిండిపోయింది. కాలం వేగంగా గడిచిపోయింది.

ఒక సంవత్సరం తర్వాత ఆ తీర ప్రాంతాన్ని ఒక భయంకరమైన తుఫాను వణికించింది. ఊహించని విధంగా సముద్రపు గాలులు విరుచుకుపడి, బలమైన ఈదురు గాలులు, కుండపోతగా కురిసిన వర్షాలు వెలగపూడి గ్రామాన్ని అతలాకుతలం చేశాయి. పెద్ద పెద్ద వృక్షాలు సైతం నేలకూలాయి, విద్యుత్ స్తంభాలు విరిగిపడ్డాయి. ఎందరో పేదల ఇళ్లు దెబ్బతిన్నాయి. ఆ ప్రకృతి బీభత్సానికి వృద్ధుడైన సుబ్బయ్య ఇల్లు కూడా తట్టుకోలేక, దాని పాత మట్టి గోడలు నాని, పైకప్పు పూర్తిగా కూలిపోయింది. ఉన్న ఒక్క ఆసరా కోల్పోవడంతో, వృద్ధాప్యంలో ఉన్న సుబ్బయ్యకు ఆ సమయంలో చేతిలో పెద్దగా పొదుపు నిధులు లేకపోవడంతో ఎటు తోచని ఆందోళనలో పడిపోయాడు. తనకున్న కొద్దిపాటి సంపాదనను ముందే పాఠశాలకు ధారపోయడంతో, ఇప్పుడు ఈ వయసులో మళ్లీ ఇల్లు ఎలా నిర్మించుకోవాలో తెలియక, ఆ చలిలో, వర్షంలో దిక్కుతోచని స్థితిలో ఒక చెట్టు కింద దీనంగా కూర్చుండిపోయాడు

ఆ పాడుబడిన ఇల్లు, సుబ్బయ్య పడుతున్న కష్టాల గురించిన వార్త తెలిసిన వెంటనే ఉపాధ్యాయుడు రామకృష్ణ తక్షణమే స్పందించి ముందుకు వచ్చాడు. తాతయ్య పడుతున్న బాధను చూసి చలించిపోయిన ఆయన ఊరిలోని ప్రతి ఒక్కరినీ చైతన్యపరచడానికి నడుం బిగించాడు.

అతని పిలుపు అందుకొని పాఠశాలలో చదివే పిల్లల తల్లిదండ్రులు, గ్రామ యువకులు, ఇతర ధనవంతులైన గ్రామస్థులు పెద్ద సంఖ్యలో తరలివచ్చారు. సుబ్బయ్య గతంలో తమ పిల్లల భవిష్యత్తు కోసం అండగా నిలిచాడని, తన సొంత అవసరాలను కూడా పక్కనబెట్టి నిస్వార్థంగా సహాయం చేశాడని, ఇప్పుడు ఆయన కష్టాల్లో ఉన్నప్పుడు తాతయ్యకు తోడుగా నిలబడడం తమ పరమ కర్తవ్యమని రామకృష్ణ అందరికీ గుర్తుచేశాడు. ఆ ఉపకారాన్ని మరువని గ్రామ ప్రజలు కృతజ్ఞతాభావంతో స్పందించారు.

ఒక్కరోజులోనే గ్రామస్థులందరూ స్వచ్ఛందంగా పెద్ద మొత్తంలో విరాళాలు సేకరించారు. కొందరు ఇల్లు కట్టడానికి అవసరమైన ఇనుము, సిమెంటు, ఇటుకలు వంటి నిర్మాణ సామగ్రిని ఉచితంగా ఇవ్వగా, మరికొందరు పనులను త్వరగా పూర్తి చేయడానికి శ్రమదానానికి నడుం బిగించారు. కూలీలు సైతం రూపాయి ఆశించకుండా రేయింబగళ్లు కష్టపడ్డారు. అందరి ఉమ్మడి కృషితో కేవలం కొన్ని వారాల వ్యవధిలోనే సుబ్బయ్యకు సకల సదుపాయాలతో కూడిన, బలమైన గాలివానలను తట్టుకునే ఒక సురక్షితమైన కొత్త ఇల్లు నిర్మించి అప్పగించారు.

గృహప్రవేశం రోజూ తన కొత్త ఇల్లు చూసుకుని సుబ్బయ్య కళ్లలో ఆనందబాష్పాలు సుడులు తిరిగాయి. ఆ సమయంలో సుబ్బయ్య ఎంతో భావోద్వేగానికి లోనవుతూ గ్రామస్థులందరినీ ఉద్దేశించి తన కృతజ్ఞతను చాటుకున్నాడు.

"నాడు నేను ఆశయం కోసం చేసిన ఒక చిన్న సహాయానికి, ఈనాడు మీరందరూ నాపై ఇంతటి అపారమైన ప్రేమను, కృతజ్ఞతను చూపిస్తారని నేను నా జీవితంలో అస్సలు ఊహించలేదు. నిలువ నీడ లేని ఈ వృద్ధుడిని ఆదుకుని నాకు పునర్జన్మ ప్రసాదించారు. సమాజంలో మంచితనం ఇంకా సజీవంగానే ఉందని నిరూపించారు" అని సుబ్బయ్య భావోద్వేగంతో ప్రసంగించాడు.

ఆ ప్రసంగం విన్న గ్రామ పెద్దలు, ప్రజలు ఎంతో తృప్తితో తలలు ఊపారు. ఆ రోజు నుండి వెలగపూడి గ్రామంలో ఒక అద్భుతమైన నూతన సంప్రదాయం నలుదిక్కులా విస్తరించింది.

సమాజ హితం కోసం, ప్రజా కల్యాణం కోసం ఎవరు ఏ చిన్న సత్కార్యానికి పూనుకున్నా, గ్రామం మొత్తం ఏకతాటిపై నిలిచి వారికి అండగా ఉండేది. ఆ పరంపరలో విద్య, పరిశుభ్రత, వృక్షారోపణ, పేదలకు వైద్య సహాయం అందించడం వంటి ఎన్నో సామాజిక సేవా కార్యక్రమాలు నిరంతరం సాగసాగాయి.

కొన్నేళ్ల వ్యవధిలోనే శ్రీనివాసాపురం గ్రామం మొత్తం జిల్లాలోనే ఒక అగ్రగామి ఆదర్శ గ్రామంగా విశిష్ట గుర్తింపు పొందింది. నిస్వార్థంగా చేసిన సేవ ఏనాటికీ వృథా పోదని, అది ఏదో ఒక రూపంలో తిరిగి మానవత్వాన్ని రక్షిస్తుందని ఈ సంఘటనలు నిరూపించాయి.