అచ్యుతాపురం గ్రామం 1960వ దశకపు తొలినాళ్లలో పచ్చని పైరులతో, ప్రశాంతమైన వాతావరణంతో అలరారుతుండేది. ఆ కాలంలో గ్రామం అంటే కేవలం ఇళ్లు, మనుషుల సమూహం మాత్రమే కాదు, అదొక పెద్ద ఉమ్మడి కుటుంబంలా ఉండేది. ఊరి మధ్యలో ఉన్న పెద్ద రావిచెట్టు కింద రచ్చబండ, పక్కనే ఉన్న పురాతన శివాలయం గ్రామస్తుల సామాజిక జీవనానికి కేంద్రబిందువులు. ఎడ్లబండ్లు తిరిగే మట్టి రోడ్లు, సాయంత్రం వేళల్లో ఇళ్ల ముందు వెలిగే కిరోసిన్ దీపాలు ఆనాటి స్వచ్ఛమైన జీవనశైలికి ప్రతీకలు. ప్రజల మధ్య కులమతాల కన్నా మానవత్వానికే పెద్దపీట వేసేవారు. ఆధునిక సాంకేతికత ఇంకా అడుగుపెట్టని ఆ రోజుల్లో, మాట ఇస్తే ప్రాణమిచ్చే మనుషులు, ఒకరి కష్టాన్ని తమ కష్టంగా భావించే ఆత్మీయతలు అచ్యుతాపురాన్ని ఒక ఆదర్శ గ్రామంగా నిలిపాయి. పొలాల్లో రైతుల పాటలు, పిల్లల కేరింతలతో ఊరు నిత్యం కళకళలాడుతూ ఉండేది.

రామచంద్రయ్య ఒకప్పుడు అచ్యుతాపురం అనే గ్రామంలో గొప్ప సంపన్నడు.. ఆయన పూర్వీకుల నుంచి వచ్చిన వేల ఎకరాల భూమిని, పాడిపంటలను ఎంతో నిబద్ధతతో కాపాడటమే కాకుండా, గ్రామ సర్పంచిగా నాలుగు సార్లు ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికై ప్రజలందరి మన్ననలు పొందాడు. ఆపదలో ఉన్న ఎందరికో తన వంతు సహాయం చేస్తూ, గ్రామానికి మంచినీటి చెరువులు, బడులు కట్టించి అందరికీ దైవంలా మారాడు.

ఆయన భార్య లక్ష్మమ్మ దైవచింతన కలిగిన సాధ్వి. వారి కుటుంబం ఆ గ్రామంలో ఐకమత్యానికి మారుపేరుగా ఉండేది. లక్ష్మమ్మ తన ఇద్దరు కుమారులను కంటికి రెప్పలా సాకుతూ, వారికి చిన్నతనం నుంచే నీతి నిజాయితీలను నూరిపోసింది. ఆమె ఇంటికి వచ్చే అతిథులను ఆదరించడంలోనూ, ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడంలోనూ ఎప్పుడూ ముందుండేది. ఆయన పెద్ద కుమారుడు రఘురామ్ నగరంలో పేరుపొందిన న్యాయవాదిగా స్థిరపడ్డాడు. చట్టాల పట్ల పట్టున్న రఘుకు తన హక్కుల విషయంలో రాజీ పడటం ఇష్టం లేదు. కోర్టు గదుల్లో వాదోపవాదాలతో రాటుదేలిన రఘుకు ప్రతి విషయంలోనూ న్యాయాన్యాయాలను లెక్కగట్టడం అలవాటుగా మారింది. ఆ తర్కమే కొన్నిసార్లు కుటుంబ విషయాల్లో కూడా పంతాలకు దారితీసేది.

చిన్న కుమారుడు వేణుగోపాల్ వ్యవసాయ శాస్త్రంలో పట్టభద్రుడై, గ్రామంలోనే ఉంటూ తండ్రికి తోడుగా ఆధునిక పద్ధతుల్లో తోటలను సాగు చేస్తున్నాడు. వేణు మొదటి నుంచీ కష్టపడే స్వభావం కలవాడు. మట్టి వాసనను ప్రేమిస్తూ, తండ్రి వారసత్వాన్ని భూమి సాగులో చూసుకునే వేణుకు ఊరు అంటే ప్రాణం. నగరపు విలాసాల కంటే తన పొలంలో పండే పంటలోనే అతను నిజమైన తృప్తిని వెతుక్కునేవాడు. రఘు చదువుకున్న చట్టం అతనిలో పట్టుదలను పెంచితే, వేణు చదివిన వ్యవసాయం అతనిలో ఓర్పును, సహనాన్ని నింపింది. ఇద్దరి వృత్తులు, ప్రవృత్తులు వేరైనా రామచంద్రయ్య పెంపకం వల్ల వారి మధ్య అనురాగం బలంగా ఉండేది. అయితే కాలక్రమేణా పెరుగుతున్న అవసరాలు, ఆస్తిపాస్తుల పట్ల కలిగిన వ్యామోహం వారి మధ్య ఉన్న ఆ ప్రేమపై స్వార్థం అనే పొరను కప్పడం ప్రారంభించింది.

రామచంద్రయ్య తన కుమారులకు క్రమశిక్షణతో కూడిన ఉత్తమమైన సంస్కారాన్ని, విద్యాబుద్ధులను నేర్పాడు. వయసు మళ్లిన రామచంద్రయ్య తనకున్న స్థిరాస్తులను, నగలను ఇద్దరికీ సమానంగా పంచాలని భావించాడు. అయితే, వారి వంశీయుల ఆనవాళ్లు ఉన్న ఆ పాత కాలపు రాజభవనం వంటి ఇల్లు ఎవరికి దక్కాలనే విషయంలో రఘు, వేణుల మధ్య తీవ్రమైన స్పర్థలు మొదలయ్యాయి.

న్యాయవాది అయిన రఘు తన హోదాకు తగినట్లు ఆ భవనం తనకే చెందాలని వాదించగా, ఇన్నేళ్లుగా ఇంటిని కాపాడుతున్న వేణు అది తనకే దక్కాలని పట్టుబట్టాడు. ఆ గొడవ కాస్తా ముదిరి ఒకరినొకరు కొట్టుకునే స్థాయికి చేరింది. ఆవేశంతో రగిలిపోతున్న కుమారులను చూసి రామచంద్రయ్య వికటంగా నవ్వాడు. తండ్రి నవ్వును చూసి ఆశ్చర్యపోయిన వారు, "మేము ఇక్కడ చావో రేవో తేల్చుకుంటుంటే మీకేంటి నవ్వు?" అని నిలదీశారు.

రామచంద్రయ్య గంభీరంగా ఇలా అన్నాడు— "ఈ గోడల కోసం మీరు పడుతున్న తాపత్రయం చూస్తుంటే జాలేస్తోంది. మన పూర్వీకుల నుండి వస్తున్న అత్యంత విలువైన ఆస్తి మరొకటి ఉంది, అది ఎక్కడ ఉందో మీకు చూపిస్తాను రండి. కానీ మార్గమధ్యలో మీరు కలహించుకుంటే మాత్రం ఆ ఆస్తి వివరాలు మీకు చెప్పను." పూర్వీకుల ఆస్తి అనగానే ఇద్దరూ శాంతించి తండ్రి వెంట బయలుదేరారు. వారు ఒక సుదీర్ఘ ప్రయాణం చేయాల్సి వచ్చింది. ఆ ప్రయాణంలో ఎండ తీవ్రత అధికంగా ఉన్నా, ఆకలి దప్పులు వేధిస్తున్నా తండ్రి చూపించబోయే ఆస్తిపై ఉన్న ఆశతో వారు ఓపిక పట్టారు. దారిలో వారికి ఒకే ఒక ఎడ్లబండి దొరికింది. అందులో కూర్చోవడానికి ఒక్కరికే చోటు ఉంది. దాంతో రఘు కొద్దిసేపు నడిచి వేణుని బండిలో కూర్చోబెట్టాడు, ఆపై వేణు నడుస్తూ రఘుని కూర్చోబెట్టాడు. ఒకరి పాదాలకు ముల్లు గుచ్చుకుంటే మరొకరు తీస్తూ, నీళ్ల కోసం ఒకరికొకరు సాయం చేసుకుంటూ ముందుకు సాగారు. ఇన్నేళ్ల వైరాన్ని పక్కన పెట్టి, చిన్నప్పుడు ఆడుకున్న జ్ఞాపకాలను నెమరువేసుకుంటూ వారు తమ గమ్యస్థానాన్ని చేరుకున్నారు. పరస్పర సహకారం వల్ల ఆ కఠినమైన ప్రయాణం కూడా వారికి సులువుగా అనిపించింది. కేవలం భౌతిక సంపద కోసం కాకుండా, ఒకరి క్షేమం కోసమొకరు ఆలోచించడం ప్రారంభించిన ఆ క్షణాలు వారిలో కొత్త మార్పుకు పునాది వేశాయి. తమ పూర్వీకులు గడించిన ఆ గొప్ప సంపద ఏమిటో తెలుసుకోవాలనే కుతూహలం వారిలో మరింత పెరిగింది.

రామచంద్రయ్య వారిని ఊరి చివరన శిథిలావస్థలో ఉన్న ఒక పాత పెద్ద భవంతి దగ్గరకు తీసుకెళ్లాడు. ఆ భవంతి ఇప్పుడు పిచ్చిమొక్కలతో, పాములకు నిలయంగా ఉంది. ఆ దృశ్యాన్ని చూడగానే రామచంద్రయ్య కళ్లలో నీళ్లు తిరిగాయి. కుమారులు ఆందోళనగా కారణం అడిగారు.

అప్పుడు ఆయన గద్గద స్వరంతో ఇలా అన్నాడు— "ఇదే మన పూర్వీకుల ఆస్తి. ఒకప్పుడు నేను, నా సోదరుడు ఈ భవంతి కోసమే ప్రాణ స్నేహితుల్లా ఉండే బంధాన్ని తెంచుకున్నాం. పట్టుదలకు పోయి దీన్ని దక్కించుకున్నాను కానీ, నా అన్నను శాశ్వతంగా కోల్పోయాను. ఆయన ఇల్లు వదిలి వెళ్లి ఎక్కడో గుర్తు తెలియని చోట మరణించాడు. చివరికి ఏమైంది? ఈ భవంతి నాకూ దక్కలేదు, నా అన్నకూ దక్కలేదు. ఇది ఇప్పుడు భూతాల కొంపగా మారింది. ఒకప్పుడు దీప కాంతులతో, బంధుమిత్రులతో కళకళలాడిన ఈ ఇల్లు, నేడు మనసు లేని రాళ్లకుప్పలా మిగిలిపోయింది. మనుషుల మధ్య అనురాగం లేనప్పుడు ఈ గోడలకు ఎంత విలువ ఉన్నా అది వ్యర్థమేనని ఇప్పుడు అర్థమవుతోంది. అహంకారంతో నేను చేసిన తప్పు వల్ల మన రక్తసంబంధం మంటగలిసిపోయింది. ఆనాడు నేను నా అన్నను ప్రేమించి ఉంటే, ఈ భవంతి పాడైపోయినా మేము సుఖంగా ఉండేవాళ్లం. కేవలం ఇటుకలు, సున్నంతో కట్టిన ఈ కట్టడం కోసం తోడబుట్టిన వానిని దూరం చేసుకోవడం కంటే పెద్ద పాపం మరొకటి లేదు. కాలగమనంలో సంపదలు కరిగిపోతాయి, కానీ కోల్పోయిన మనుషులు మళ్లీ రారు. ఈ శిథిలాలే నాకు జీవిత పాఠాన్ని నేర్పిన నిశ్శబ్ద గురువులు."

కొద్దిసేపు మౌనంగా ఉండి రామచంద్రయ్య ఇలా ప్రశ్నించాడు— "మరి ఇందాక బండిలో మీరు కూర్చున్న సీటు ఇప్పుడు మీదేనా?" దానికి వారు "కాదు తండ్రి, అది ప్రయాణం కోసం మాత్రమే. ఇప్పుడు అందులో వేరే ప్రయాణికులు కూర్చుని ఉంటారు" అని సమాధానమిచ్చారు. రామచంద్రయ్య నవ్వుతూ, "జీవితం కూడా అచ్చం బండి ప్రయాణం లాంటిదే. ఈ ఆస్తులు, అంతస్తులు కేవలం కొంతకాలం మాత్రమే మన దగ్గర ఉంటాయి. మనకంటే ముందు ఎవరో ఇక్కడ ఉన్నారు, మన తర్వాత ఇంకెవరో వస్తారు. బండిలో సీటు కోసం కొట్టుకోనప్పుడు, ఈ తాత్కాలిక సంపద కోసం ప్రాణ సమానమైన బంధాలను ఎందుకు బలి ఇస్తున్నారు? ఈ భవంతి కోసం నేను నా అన్నను కోల్పోయి నేడు ఒంటరిగా ఏడుస్తున్నాను. మీరు కూడా అదే తప్పు చేస్తారా?" అని అడిగాడు.

ఆయన మాటలు కొనసాగిస్తూ, "నాయనలారా, ఈ భూమిపై మనం కేవలం అతిథులం మాత్రమే. మనం సంపాదించే ప్రతి పైసా, నిర్మించే ప్రతి కట్టడం మనం వెళ్ళిపోయేటప్పుడు ఇక్కడే వదిలి వెళ్ళాలి. కానీ మనం తీసుకెళ్ళేది కేవలం మన అనుబంధాలను, మనం పంచిన ప్రేమని మాత్రమే. ఎడ్లబండిలో ఒకరికొకరు చోటు ఇచ్చి ఎలాగైతే గమ్యాన్ని చేరుకున్నారో, ఈ జీవిత ప్రయాణంలో కూడా ఒకరికొకరు తోడుగా నిలవడమే నిజమైన గమ్యం. స్వార్థం అనేది కళ్ళకు కట్టిన గంత వంటిది, అది పక్కనే ఉన్న తోడబుట్టిన వానిని కూడా శత్రువులా చూపిస్తుంది. ఈ ఇటుకల గోడల కంటే మీ మధ్య ఉన్న రక్తసంబంధం వేల రెట్లు బలమైనది. మీరు ఐకమత్యంగా ఉంటేనే ఈ వంశానికి గౌరవం, నాకు మనశ్శాంతి. ఆస్తులు వస్తాయి పోతాయి, కానీ అన్నదమ్ముల అనురాగం పోతే తిరిగి రాదు. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించి, మనసుల మధ్య గోడలు నిర్మించుకోకుండా, ప్రేమతో ఒక్కటిగా ఉండండి. అదే నేను కోరుకునే అసలైన వారసత్వం" అని ఉద్వేగంతో పలికాడు.

ఈ మాటలు రఘు, వేణుల హృదయాలను కదిలించాయి. తమ తండ్రి పడుతున్న వేదనలోని అంతరార్థం వారికి బోధపడింది. ఆస్తి కంటే తమ మధ్య ఉన్న అనురాగమే గొప్పదని గ్రహించిన వారు తండ్రి పాదాలపై పడి క్షమాపణ కోరారు. ఆ రోజు నుంచి వారు ఇల్లు, పొలం అనే తేడా లేకుండా కలిసిమెలిసి జీవించడం ప్రారంభించారు. సంపద ఇచ్చే సుఖం కంటే, తోడబుట్టిన వాని తోడు ఇచ్చే ధైర్యమే గొప్ప నిధి అని వారు చాటిచెప్పారు. రఘు తన న్యాయవాద వృత్తిలోని తర్కాన్ని పక్కన పెట్టి, తమ్ముని శ్రమలోని విలువను గుర్తించాడు. వేణు సైతం అన్నయ్య అనుభవాన్ని గౌరవిస్తూ, బాధ్యతలను పంచుకున్నాడు. అహంకారం వీడి ఒకరికొకరు అండగా నిలవడమే నిజమైన విజయమని వారు తెలుసుకున్నారు. గొడవలకు కారణమైన ఆ పాత భవంతిని అమ్మేయకుండా, అక్కడ ఒక అనాథ శరణాలయాన్ని నిర్మించి పేదలకు ఆశ్రయం కల్పించాలని నిర్ణయించుకున్నారు. తండ్రి కళ్లలో ఆనందం చూడటమే తమ ప్రథమ కర్తవ్యమని భావించారు. మనుషుల మధ్య అంతరాలు తొలగి, మనసులు కలిసినప్పుడు కలిగే సంతృప్తి మరే సంపద ఇవ్వలేదని వారు నిరూపించారు. వారి ఐకమత్యం చూసి గ్రామస్తులందరూ రామచంద్రయ్య పెంపకాన్ని వేనోళ్ల పొగిడారు. కేవలం ఆస్తులను పంచడమే కాదు, అనుబంధాలను ఎలా కాపాడుకోవాలో నేర్పిన ఆ తండ్రి ఆశయాలకు వారు ప్రాణం పోశారు.

రామచంద్రయ్య ఇలా అన్నాడు: "నాయనలారా, ఆస్తులు అంతస్తులు ఆవిరి వంటివి, అనుబంధాలు మాత్రమే ఆఖరి వరకు నిలిచే ఆభరణాలు. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించి మీరు ఐకమత్యంగా ఉండటమే నాకు మీరు ఇచ్చే అసలైన గౌరవం. లోకంలో మనం సంపాదించే కీర్తి ప్రతిష్ఠలు మన ప్రవర్తనపై ఆధారపడి ఉంటాయి తప్ప, మనం కూడబెట్టిన ధనకనక వస్తు వాహనాలపై కాదు. ఈ రోజున నేను ఉన్నాను, రేపు ఉండకపోవచ్చు, కానీ మీరు ఒకరికొకరు తోడుగా ఉంటేనే మన వంశం నిలబడుతుంది. కష్టాల్లో పాలుపంచుకుని, సుఖాల్లో సంతోషాన్ని పంచుకునే అన్నదమ్ములే నిజమైన శ్రీమంతులు. ఒకప్పుడు నేను చేసిన తప్పును మీరు చేయకుండా, విజ్ఞతతో వ్యవహరించినందుకు నాకు చాలా గర్వంగా ఉంది. మనసులో కల్మషం లేకుండా, స్వార్థం దరిచేరకుండా జీవించండి. ప్రేమతో కూడిన సంసారమే స్వర్గతుల్యం. లోకానికి ఆదర్శంగా ఉంటూ, ఒకరి కంటిపాపలా మరొకరు రక్షణగా నిలవండి. ఈ ఐక్యతే మీరు నాకు ఇచ్చే గొప్ప కానుక."