పూర్వకాలంలో సువర్ణపురి అనే సుసంపన్నమైన రాజ్యం ఉండేది. ఆ రాజ్యాన్ని సత్యవర్ధనుడు అనే వివేకవంతుడైన మహారాజు పరిపాలించేవాడు. యుద్ధాల పట్ల ఆసక్తి చూపని ఆయన ప్రజల సంక్షేమాన్నే రాజధర్మంగా భావించేవాడు. ఆయన సమర్థమైన పాలనలో రాజ్యం సర్వతోముఖాభివృద్ధి సాధించింది. సకాలంలో వర్షాలు కురిసి పంటలు సమృద్ధిగా పండేవి. వాణిజ్యం విస్తరించి ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు మెరుగుపడ్డాయి. శాంతి, సౌభాగ్యం, సుస్థిరమైన పాలనకు సువర్ణపురి ఒక ఆదర్శంగా నిలిచింది.
సువర్ణపురికి పొరుగున వీరగఢం అనే మరో రాజ్యం ఉండేది. అక్కడ విక్రమసేనుడు అనే పరాక్రమశాలి రాజు పాలించేవాడు. ధైర్యసాహసాలకు, యుద్ధ నైపుణ్యానికి ఆయనకు మంచి పేరు ఉన్నప్పటికీ, ఆ ఏడాది వీరగఢాన్ని తీవ్రమైన కరువు చుట్టుముట్టింది. వర్షాలు కురవక పంటలు ఎండిపోయాయి. చెరువులు, బావులు అడుగంటాయి. ప్రజలు తాగునీటి కోసం సైతం తీవ్ర ఇబ్బందులు పడాల్సి వచ్చింది.
వీరగఢం గుండా ప్రవహించే ఒక జీవనది సువర్ణపురి మీదుగా కూడా ప్రవహించేది. ఆ నదే రెండు రాజ్యాల ప్రజలకు ప్రధాన జలవనరుగా ఉండేది. కరువు తీవ్రత పెరిగేకొద్దీ వీరగఢంలోని మంత్రులు ఆ నది నీటిని తమ రాజ్యానికే మళ్లించుకోవాలని రాజుకు సూచించారు.
"మహారాజా! నది ప్రవాహాన్ని పూర్తిగా మన వైపునకు మళ్లించుకుంటే మన రాజ్యంలో నీటి సమస్య తీరిపోతుంది. సువర్ణపురి దీనికి అడ్డుపడితే సైనిక బలంతో వారిని వెనక్కి తగ్గించవచ్చు" అని వారు సలహా ఇచ్చారు.
ఆ మాటలు విన్న విక్రమసేనుడు వెంటనే సైన్యాన్ని యుద్ధానికి సిద్ధం చేయాలని ఆదేశించాడు. యుద్ధ సన్నాహాల వార్త కొద్ది సమయంలోనే సువర్ణపురికి చేరింది. రాజ్యంలోని మంత్రులు, సేనాధిపతులు ఆందోళనతో సత్యవర్ధనుడి వద్దకు వెళ్లారు.
"మహారాజా! వీరగఢ సైన్యం మనపై దండెత్తేందుకు సిద్ధమవుతోంది. మనం కూడా ఆలస్యం చేయకుండా సైన్యాన్ని సమీకరించి ఎదురుదాడికి సిద్ధం కావాలి" అని వారు కోరారు.
సత్యవర్ధనుడు కొద్దిసేపు మౌనంగా ఆలోచించి ప్రశాంతంగా సమాధానమిచ్చాడు.
"యుద్ధాన్ని ప్రారంభించడం సులభం. కానీ దాని మూల్యం చెల్లించేది రాజులు కాదు, అమాయక ప్రజలు. సైనికుల ప్రాణాలు పోతాయి, కుటుంబాలు విచ్ఛిన్నమవుతాయి, పంటలు నాశనమవుతాయి, సంపద బూడిదవుతుంది. యుద్ధం ఒక సమస్యకు పరిష్కారం చూపినట్లు కనిపించినా, అది మరెన్నో సమస్యలకు బీజం వేస్తుంది. కాబట్టి ఆయుధాలు ఎత్తే ముందు మనం చర్చలకు అవకాశం ఇవ్వాలి."
అని చెప్పి ఆయన వెంటనే ఒక సమర్థుడైన రాయబారి అయిన మేధావిని విక్రమసేనుడి వద్దకు పంపాడు.
రాయబారి విక్రమసేనుడిని కలిసి వినయంగా ఇలా అన్నాడు.
"మా మహారాజు సత్యవర్ధనుడు మీతో స్నేహపూర్వకంగా చర్చించాలని కోరుతున్నారు. రెండు రాజ్యాల ప్రజలు ఎదుర్కొంటున్న నీటి సమస్యకు రక్తపాతం లేకుండా శాశ్వత పరిష్కారం కనుగొనడమే ఆయన ఉద్దేశం."
విక్రమసేనుడు మొదట కొంత ఆశ్చర్యపోయాడు. తాను యుద్ధానికి సిద్ధమవుతున్న సమయంలో ప్రత్యర్థి రాజు యుద్ధానికి బదులుగా చర్చలను ప్రతిపాదించడం అతనికి కొత్తగా అనిపించింది. అయినప్పటికీ సత్యవర్ధనుడి విజ్ఞతను గౌరవించి సమావేశానికి అంగీకరించాడు.
రెండు రాజ్యాల సరిహద్దు ప్రాంతంలో ఇద్దరు రాజులు సమావేశమయ్యారు. సత్యవర్ధనుడు ఎంతో నిబ్బరంగా విక్రమసేనుడితో మాట్లాడాడు.
"మహారాజా! జలమే జీవనానికి ఆధారం. ఈ నది మన రెండు రాజ్యాలకూ ప్రకృతి ప్రసాదించిన వరం. దానిపై మనం యుద్ధం చేస్తే ఈ నదీ జలం ప్రజల దాహాన్ని తీర్చడానికి బదులుగా రక్తంతో కలుషితమవుతుంది. కానీ మనం పరస్పరం సహకరించుకుంటే ఇదే నది రెండు రాజ్యాల భవిష్యత్తును మార్చగలదు."
విక్రమసేనుడు ఆసక్తిగా అడిగాడు.
"అయితే మీ ఆలోచన ఏమిటి?"
సత్యవర్ధనుడు చిరునవ్వుతో తన ప్రతిపాదనను వివరించాడు.
"మన రెండు రాజ్యాలు కలిసి ఈ నదిపై ఒక భారీ ఆనకట్టను నిర్మిద్దాం. అక్కడ నిల్వయ్యే నీటిని అవసరానికి అనుగుణంగా ఇరు రాజ్యాలకూ సమానంగా పంపిణీ చేద్దాం. కొత్త కాలువలు నిర్మించి సాగుభూములకు నీటిని అందిద్దాం. తాగునీటి కోసం ప్రత్యేక జలాశయాలను ఏర్పాటు చేద్దాం. అంతేకాదు, యుద్ధానికి సిద్ధం చేసుకున్న సైనిక వ్యయాన్ని ప్రజాప్రయోజనాల కోసం వినియోగిద్దాం. అప్పుడు మనకు శత్రువులు అవసరం లేదు; మన సమస్యలకు మనమే పరిష్కారమవుతాం."
విక్రమసేనుడు కొద్దిసేపు మౌనంగా ఉన్నాడు. సత్యవర్ధనుడి ప్రతిపాదనలోని దూరదృష్టి అతనికి స్పష్టమైంది. తాను యుద్ధంతో సాధించాలనుకున్నది సహకారంతో మరింత సమర్థంగా సాధించవచ్చని గ్రహించాడు.
"మహారాజా! మీరు చెప్పింది అక్షరసత్యం. యుద్ధం మనకు భూమిని గెలిపించవచ్చు, కానీ ప్రజల హృదయాలను గెలిపించదు. మీరు చూపించిన మార్గం రెండు రాజ్యాలకూ శాంతిని, ప్రజలకు సుభిక్షాన్ని అందిస్తుంది. నేను మీ ప్రతిపాదనను మనస్ఫూర్తిగా అంగీకరిస్తున్నాను" అని విక్రమసేనుడు ప్రకటించాడు.
ఆ రోజు నుంచే రెండు రాజ్యాల మధ్య సహకారం ప్రారంభమైంది. ఇరు దేశాల నిపుణులు కలిసి నది ప్రవాహాన్ని అధ్యయనం చేసి ఆనకట్ట నిర్మాణానికి ప్రణాళిక రూపొందించారు. యుద్ధం కోసం సిద్ధం చేసిన సైనికులు నిర్మాణ కార్యక్రమాలకు సహకరించారు. కొద్ది కాలంలోనే భారీ ఆనకట్ట నిర్మాణం పూర్తయింది. కాలువలు ఏర్పడి పొలాలకు నీరు చేరింది. తాగునీటి సమస్య తొలగిపోయింది. ఎండిపోయిన భూములు మళ్లీ పచ్చదనంతో కళకళలాడాయి. కరువు బారిన పడిన ప్రజల జీవితాల్లో తిరిగి ఆశలు చిగురించాయి.
ఒకప్పుడు యుద్ధానికి సిద్ధమైన రెండు రాజ్యాలు, ఇప్పుడు పరస్పర సహకారంతో అభివృద్ధి దిశగా అడుగులు వేశాయి. ఒక రాజు చూపించిన దౌత్యవిజ్ఞత, మరొక రాజు ప్రదర్శించిన వివేకం కలిసి వేలాది ప్రజల జీవితాలను కాపాడాయి.
ఆనాటి నుంచి సత్యవర్ధనుడిని ప్రజలు కేవలం విజయవంతమైన రాజుగానే కాకుండా, యుద్ధం కంటే శాంతి గొప్పదని తన ఆచరణతో నిరూపించిన శాంతిదూతగా గౌరవించసాగారు.
నిజమైన విజయం శత్రువును ఓడించడంలో కాదు; శత్రుత్వానికి కారణమైన సమస్యను పరిష్కరించి ఇరుపక్షాల ప్రజలకు మేలు చేయడంలోనే ఉంది. బలం యుద్ధాన్ని గెలిపించవచ్చు; కానీ వివేకంతో కూడిన దౌత్యం తరతరాల భవిష్యత్తును గెలిపిస్తుంది.
