అనగనగా సువర్ణగిరి అనే సుసంపన్నమైన రాజ్యం ఉండేది. ఆ రాజ్యాన్ని విక్రమవర్ధనుడు అనే రాజు పాలించేవాడు. ప్రజల సంక్షేమాన్ని కోరుకునే మంచి మనసున్న పాలకుడే అయినప్పటికీ, తనను ప్రజలు ఎంతగా అభిమానిస్తున్నారో తెలుసుకోవాలనే కోరిక మాత్రం అతని మనసులో బలంగా ఉండేది.
ఒకరోజు రాజసభలో ఒక మంత్రి అన్నాడు.
“మహారాజా, ప్రజలకు ఉచితంగా ఏదైనా అందిస్తే వారి మనసులు గెలుచుకోవచ్చు.”
ఆ మాట రాజుకు బాగా నచ్చింది.
“ప్రజలు సంతోషంగా ఉంటే అదే నా పాలనకు విజయచిహ్నం” అని భావించిన రాజు, వరాల వర్షం కురిపించడం ప్రారంభించాడు.
రైతులకు ఉచిత విత్తనాలు, పేదలకు ఉచిత ధాన్యం, ప్రతి కుటుంబానికి ఉచిత నూనె, విద్యార్థులకు ఉచిత పుస్తకాలు, కార్మికులకు ఉచిత భోజనం, పండుగల సందర్భంగా ఉచిత వస్త్రాలు—ఇలా కొద్దికాలంలోనే రాజ్యంలో ఏదో ఒకటి ఉచితంగా అందని కుటుంబం లేకుండా పోయింది.
ప్రజలు రాజును ప్రశంసలతో ముంచెత్తారు.
“మన రాజు దానశీలతకు సాటి ఎవరూ లేరు!”
“ఇలాంటి రాజు మనకు దొరకడం మన అదృష్టం!”
ఆ మాటలు వింటూ రాజు ఎంతో సంతోషించేవాడు.
కానీ ఆ ఆనందం ఎక్కువకాలం నిలవలేదు.
కొన్ని నెలలకే రాజ్యంలో విచిత్రమైన మార్పులు కనిపించసాగాయి.
పొలాల్లో పంట దిగుబడి తగ్గింది. పనివాళ్లు పనికి ఆలస్యంగా రావడం మొదలుపెట్టారు. కుమ్మరులు, కమ్మరులు, నేతలు తమ పనిపై శ్రద్ధ తగ్గించారు. కొందరు రైతులు పొలాలను ఖాళీగా వదిలేశారు.
“ఎలాగైనా రాజభాండాగారం నుంచి ధాన్యం వస్తుంది కదా!” అనే భావన కొందరిలో నాటుకుంది.
వ్యాపారం మందగించింది. ఉత్పత్తి పడిపోయింది. దాంతో రాజ్య ఖజానాకు వచ్చే ఆదాయం కూడా తగ్గిపోయింది.
ఒకరోజు ఖజానా అధికారి ఆందోళనగా రాజు వద్దకు వచ్చాడు.
“మహారాజా, రాజ్య ఖజానా వేగంగా ఖాళీ అవుతోంది. కానీ ప్రజల అవసరాలు మాత్రం తగ్గడం లేదు.”
రాజు దిగ్భ్రాంతి చెందాడు.
“ప్రజల సంక్షేమం కోసం ఇంత చేస్తున్నాం కదా! మరి రాజ్యం ఎందుకు వెనుకబడుతోంది?”
కారణం తెలుసుకోవడానికి రాజు ప్రత్యేక విచారణ మండలిని ఏర్పాటు చేశాడు. రైతులు, కార్మికులు, వ్యాపారులు, గ్రామపెద్దలు, ఆర్థిక నిపుణులతో కూడిన ఆ మండలి రాజ్యంలోని ప్రతి ప్రాంతాన్ని సందర్శించి పరిస్థితిని పరిశీలించింది.
నెలరోజుల తరువాత వారు రాజు ముందు నివేదిక సమర్పించారు.
“మహారాజా, మీ ఉద్దేశంలో తప్పు లేదు. కానీ విధానంలో ఒక లోపం ఉంది. అవసరమైన వారికి ఇచ్చే సహాయం వారి జీవితానికి ఆసరా. అయితే పని చేయగల ప్రతి ఒక్కరికీ నిరంతరం ఉచితంగా అందించడం వల్ల క్రమంగా శ్రమకు ఉన్న విలువ తగ్గిపోయింది. కష్టపడినా, కష్టపడకపోయినా ఒకే ప్రయోజనం లభిస్తే కొందరికి కష్టపడాల్సిన అవసరం లేదనే భావన ఏర్పడింది. దాని ఫలితమే ఉత్పత్తి తగ్గుదల.”
రాజు చాలాసేపు మౌనంగా కూర్చున్నాడు.
తనను ప్రజలు ప్రేమించాలని కోరుకున్నాడు. కానీ వారి కష్టపడి సంపాదించే సామర్థ్యాన్నే తాను బలహీనపరిచానని గ్రహించాడు.
“నేను ప్రజల కడుపు నింపాలనుకున్నాను. కానీ తెలియకుండానే వారి చేతుల్లోని పనిముట్లను నిరుపయోగం చేశాను” అని రాజు విచారించాడు.
మరుసటి రోజే కొత్త విధానాన్ని ప్రకటించాడు.
నిజంగా సహాయం అవసరమైన పేదలు, వృద్ధులు, అనాథలు, దివ్యాంగులకు సంక్షేమ పథకాలు కొనసాగుతాయి. అయితే పని చేయగలవారికి ఉచితాల బదులు కృషికి తగిన ప్రతిఫలం అందే విధానం అమలులోకి వస్తుందని ప్రకటించాడు.
ఎక్కువ దిగుబడి సాధించిన రైతులకు ప్రత్యేక బహుమతులు, ఉత్తమ ఉత్పత్తులు తయారు చేసిన కళాకారులకు అదనపు పారితోషికం, కొత్త ఆవిష్కరణలు చేసిన వారికి రాజ పురస్కారాలు, లక్ష్యాన్ని మించిన ఉత్పత్తి సాధించిన గ్రామాలకు పన్ను రాయితీలు, నిజాయితీగా పనిచేసిన ఉద్యోగులకు పదోన్నతులు ఇచ్చే విధానం ప్రారంభమైంది.
కొద్ది కాలంలోనే సువర్ణగిరి రూపం మారిపోయింది.
పొలాలు పచ్చగా మారాయి. కర్మాగారాల్లో పనిముట్ల శబ్దం మళ్లీ వినిపించింది. మార్కెట్లు సందడిగా మారాయి. రాజ్య ఆదాయం పెరిగింది.
ఒకరోజు రాజు తన మంత్రులతో మాట్లాడుతూ అన్నాడు—
“ప్రజలను సంతోషపెట్టడం అంటే వారికి ఎప్పటికీ ఉచితంగా ఇవ్వడం కాదు. వారికి తమ కాళ్లపై తాము నిలబడే అవకాశం కల్పించడం, వారి కృషికి గౌరవం ఇవ్వడం, ఆ కృషికి తగిన ప్రతిఫలం అందించడం—అదే నిజమైన ప్రజాసంక్షేమం.”
ఆ రోజు నుంచి సువర్ణగిరిలో ఒక కొత్త సామెత ప్రాచుర్యంలోకి వచ్చింది—
“ఉచితం కొంతకాలం కడుపు నింపుతుంది; కృషికి దక్కే గౌరవం మాత్రం తరతరాల భవిష్యత్తును నిర్మిస్తుంది.”
