భరత మహారాజు పాలనవల్లనే మన దేశానికి 'భారతదేశం' అనే పేరు వచ్చింది. ఋషభదేవుని కుమారుడైన భరతుడు అప్రతిహతమైన రాజ్యభోగాలను, సకల సంపదలను అనుభవించాడు. కానీ ఆత్మజ్ఞానంపై మక్కువతో వృద్ధాప్యంలో తన రాజ్యాన్ని కుమారులకు అప్పగించి గండకీ నదీ తీరంలోని పులహాశ్రమంలో తపస్సు ప్రారంభించాడు. అడవిలో ఏకాంతంగా గడుపుతూ భగవద్చింతనలో మునిగిపోయిన భరతుడి జీవితంలో ఒక వింత ఘటన జరిగింది. ఒకనాడు గండకీ నదిలో ఒక గర్భిణి అయిన లేడి నీళ్లు తాగుతుండగా సింహం గర్జించింది. భయంతో ఆ లేడి నదిని దాటే క్రమంలో గర్భం విచ్ఛిన్నమై ఒక లేడి పిల్ల నదిలో పడిపోయింది. ఆ లేడి ప్రాణాలు విడిచింది. నదిలో కొట్టుకుపోతున్న ఆ పిల్లను చూసి భరతుడు జాలిపడి దానిని ఆశ్రమానికి తీసుకువచ్చాడు. దానికి ఆహారం పెట్టి కంటికి రెప్పలా కాపాడాడు. క్రమంగా ఆ లేడి పిల్లపై భరతుడికి అతిగా మమకారం పెరిగింది. దైవ ప్రార్థనలో కూడా ఆ లేడి ధ్యాసే ఉండేది. మరణశయ్యపై ఉన్నప్పుడు కూడా భరతుడు ఆ లేడి పిల్ల క్షేమం గురించే ఆలోచిస్తూ ప్రాణాలు విడిచాడు. దీనివల్ల అతడు మరుసటి జన్మలో లేడిగా పుట్టవలసి వచ్చింది. అయితే పూర్వజన్మలో చేసిన పుణ్యం వల్ల అతనికి గత జన్మ జ్ఞాపకాలు పోలేదు. తన తప్పును తెలుసుకున్న భరతుడు లేడి జన్మలో కూడా ఋషుల ఆశ్రమాల వద్దే ఉంటూ కాలం గడిపాడు.

లేడి జన్మ ముగిసిన తర్వాత భరతుడు ఒక పవిత్రమైన బ్రాహ్మణుడి ఇంట్లో జన్మించాడు. అతడే జడభరతుడు. ఈ జన్మలో ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ మాయలో పడకూడదని, అజ్ఞానుల సాంగత్యం వద్దని భావించి తాను ఒక జడుడిలా, చెవిటివాడిలా నటించేవాడు. అతని తండ్రి వేద విద్యలు నేర్పాలని చూసినా భరతుడు మౌనంగానే ఉన్నాడు. తండ్రి మరణించాక అతని సోదరులు భరతుడిని ఒక మొద్దులా భావించి హీనంగా చూసేవారు. అతనికి పాచి కూడు పెట్టి పొలాల్లో కాపలా ఉంచేవారు. ఒకనాడు సింధు దేశపు రాజైన రహూగణుడు తత్వ విచారణ కోసం కపిల మహర్షిని దర్శించుకోవడానికి పల్లకిలో వెళుతున్నాడు. దారిలో పల్లకి మోసేవారిలో ఒకడు అనారోగ్యం పాలవడంతో, ఆ దారిలో ఉన్న జడభరతుడిని పట్టుకుని పల్లకి మోయమని ఆదేశించారు. జడభరతుడు మారుమాట్లాడకుండా భుజం కలిపాడు. అయితే నడుస్తున్నప్పుడు భూమిపై ఉన్న చీమలు తన కాళ్ల కింద పడి చనిపోకూడదని అడుగులు తడబడుతూ వేయడం మొదలుపెట్టాడు. దీనివల్ల పల్లకి ఊగుతుండటంతో లోపల ఉన్న రాజుకు ఇబ్బంది కలిగింది. ఆగ్రహించిన రహూగణుడు పల్లకి ఆపి ఇలా అన్నాడు.

"ఓరీ! నీవెవడవు? ఇంత బలిష్టమైన దేహం ఉన్నా నీకు పల్లకిని సరిగ్గా మోయడం చేతకాదా? లేక నీవు జీవచ్ఛవానివా? ఇంతటి అలసత్వం ప్రదర్శిస్తే నిన్ను కఠినంగా దండిస్తాను జాగ్రత్త! నీ వంటి సోమరిపోతును ఎలా దారికి తెచ్చుకోవాలో నాకు బాగా తెలుసు. నీవు వృద్ధుడివి కావు, రోగివి కావు, కానీ నీ నడక మాత్రం ఎంతో నిస్త్రాణంగా ఉంది. నా ఆజ్ఞను జవదాటితే నీ ప్రాణాలు దక్కవు!" అని రాజు గర్జించాడు. ఆ కటువైన మాటలు విన్న జడభరతుడు ప్రశాంతంగా చిరునవ్వు చిందించి తన మౌనాన్ని వీడాడు. ఆయన నోటి నుండి వెలువడిన పరమార్థ వాక్కులను విని రహూగణ మహారాజు ఒక్కసారిగా నిశ్చేష్టుడయ్యాడు.

జడభరతుడు రాజును చూస్తూ ఇలా అన్నాడు: "ఓ రాజా! నీవు ఎవరిని నిందిస్తున్నావు? నీవు చెప్పినవన్నీ కేవలం ఈ శరీరానికి సంబంధించినవి. ఆకలి, దప్పిక, అలసట, సుఖం, దుఃఖం అనేవి దేహానికే కానీ లోపల ఉన్న ఆత్మకు కాదు. నీవు నన్ను బ్రతికున్న శవమని అన్నావు, అది నిజమే. ప్రతి శరీరం చివరకు శవంగా మారేదే. ఇక శిక్ష అంటావా, ఈ శరీరం పంచభూతాల కలయిక. నీవు మట్టిని మట్టితో ఎలా శిక్షిస్తావు? నీవు రాజువు అనే గర్వంతో ఉన్నావు, కానీ ఈ అధికారాలు అన్నీ తాత్కాలికం. ఒకప్పుడు నేను కూడా ఈ దేశాన్ని పాలించిన చక్రవర్తిని. అప్పుడు పల్లకిలో ఉన్నాను, ఇప్పుడు మోస్తున్నాను. కాలచక్రంలో స్థానాలు మారుతుంటాయి. ఈ శరీరం ఒక రథం వంటిది, మనసు దానిని నడిపే సారథి. ఆత్మకు అంటుకోని ఈ బాహ్య ప్రపచం గురించి నీవు ఎందుకు ఇంత ఆవేశపడుతున్నావు? సత్యాన్ని తెలుసుకోలేక అహంకారంతో అంధుడివి కాకు. నిజమైన జ్ఞానం కలిగిన వాడు ఎదురుగా ఉన్న ప్రతి ప్రాణిలోనూ భగవంతుడిని చూస్తాడు కానీ అధికారాన్ని కాదు."

ఆ గంభీరమైన వాక్కులు విన్న రహూగణుడు ఒక్కసారిగా పల్లకి దిగి జడభరతుడి పాదాలపై పడ్డాడు. తన అజ్ఞానాన్ని క్షమించమని వేడుకుంటూ ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించమని ప్రార్థించాడు. జడభరతుడు అతనికి సంసారంలోని మాయను, ఆత్మ యొక్క నిత్యత్వాన్ని వివరించాడు. మనిషి తన ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకుని నిరంతరం భగవత్ చింతనతో ఉండాలని బోధించాడు. జడభరతుడి జీవితం మనకు ఒక పాఠం. మమకారం మనిషిని ఎలా బంధిస్తుందో, జ్ఞానం ఎలా విముక్తి కలిగిస్తుందో ఆయన నిరూపించారు. సామాన్య వేషంలో ఉన్నా ఆయన లోపల అనంతమైన జ్ఞాన సాగరం ఉందని రాజు గ్రహించాడు. భరతుడి బోధనల వల్ల రాజులోని గర్వం నశించి అతడు కూడా తపస్విగా మారాడు.

జడభరతుడు రహూగణుడితో చివరగా ఇలా అన్నాడు: "రాజా! మమకారం అనే సంకెళ్లను తెంచుకోకపోతే ఎన్ని జన్మలైనా ఎత్తవలసి వస్తుంది. అడవిలో దారి తప్పిన బాటసారి ఎలాగైతే క్రూర మృగాల మధ్య చిక్కుకుంటాడో, మనిషి కూడా ఈ సంసారారణ్యంలో కామ క్రోధాదులనే దొంగల మధ్య చిక్కుకుంటున్నాడు. జ్ఞానం అనే ఖడ్గంతో అజ్ఞానాన్ని ఛేదించు. సాధు సజ్జన సాంగత్యం వల్ల మాత్రమే మోక్ష మార్గం లభిస్తుంది. నీ దేహం పట్ల ఉన్న మోహాన్ని వీడి ఆత్మారాముడివి కావడమే నీ లక్ష్యం కావాలి. సృష్టిలోని ప్రతి జీవి నీ వలెనే ప్రాణాన్ని ప్రేమిస్తుందని గ్రహించి వాటికి హాని కలిగించకు. సత్యమే శాశ్వతం, మిగిలినవన్నీ మిథ్య అని గుర్తుంచుకో.