"సార్... నేను ఒక్క రూపాయి కూడా రుణం తీసుకోలేదు. కానీ నా పేరుమీద ముప్పై ఎనిమిది లక్షల అప్పు చేశానంటూ నోటీసులు వస్తున్నాయి."
హైదరాబాద్ సైబర్ క్రైమ్ పోలీస్ స్టేషన్లో పదవీ విరమణ పొందిన తెలుగు ఉపాధ్యాయుడు సత్యమూర్తి ఎదుట కూర్చున్న ఇన్స్పెక్టర్ అభినవ్ కాసేపు అతని ముఖాన్ని నిశితంగా పరిశీలించాడు. ఆ వృద్ధుడి చేతులు స్వల్పంగా వణుకుతున్నాయి. మాటల్లో మాత్రం ఎలాంటి తడబాటు లేదు. నలభై ఏళ్లపాటు వేలాది మంది విద్యార్థులకు నిజాయితీ, నైతిక విలువలు బోధించిన ఉపాధ్యాయుడు ఈ రోజు తనే మోసగాడు కాదని నిరూపించుకోవాల్సిన పరిస్థితిలో ఉండటం అతని అంతరంగాన్ని చిదిమేస్తోంది. పోలీసు స్టేషన్లోని గోడపై వేలాడుతున్న జాతీయ చిహ్నం వైపు కాసేపు చూస్తూ, "నా జీవితంలో పోలీస్ స్టేషన్కు రావాల్సిన రోజు వస్తుందని ఎన్నడూ అనుకోలేదు సార్..." అన్నప్పుడు అతని గొంతు బొంగురుపోయింది.
అభినవ్ ఎలాంటి వ్యాఖ్య చేయలేదు. ముందుగా బ్యాంకు స్టేట్మెంట్లు, రుణ దరఖాస్తులు, వీడియో-కెవైసి రికార్డులు, లావాదేవీల సమయాలు ఒక్కొక్కటిగా పరిశీలించడం ప్రారంభించాడు. మొదటి చూపుకే కేసులో విచిత్రమైన వైరుధ్యం కనిపించింది. సత్యమూర్తి వ్యక్తిగత బ్యాంకు ఖాతా నుంచి ఒక్క రూపాయి కూడా బదిలీ కాలేదు. మొబైల్లో హానికర సాఫ్ట్వేర్ లేదు. ఓటిపి ఎప్పుడూ ఇతరులకు చెప్పలేదు. సిమ్ స్వాప్ జరిగిన ఆనవాళ్లు కూడా లేవు. అయినప్పటికీ మూడు వేర్వేరు ఫిన్టెక్ సంస్థలు పూర్తి వీడియో-కెవైసి అనంతరం చట్టబద్ధంగా ముప్పై ఎనిమిది లక్షల రూపాయల రుణాన్ని మంజూరు చేశాయి. డిజిటల్ సంతకాలు చెల్లుబాటయ్యాయి. ఆధార్ ధ్రువీకరణ విజయవంతమైంది. ముఖ గుర్తింపు వ్యవస్థ కూడా సరిపోలిందని నమోదు చేసింది. వ్యవస్థ దృష్టిలో ప్రతి దశ పరిపూర్ణంగా జరిగింది. కానీ సత్యమూర్తి మాత్రం ఆ ప్రక్రియలో ఎప్పుడూ పాల్గొనలేదు.
"గత ఏడాదిలో మీరు బహిరంగంగా వీడియోలు విడుదల చేశారా? ఉపన్యాసాలు, ఇంటర్వ్యూలు, వెబినార్లు... ఏమైనా?"
అభినవ్ ప్రశ్నకు సత్యమూర్తి కాసేపు ఆలోచించాడు.
"ప్రభుత్వ ఉపాధ్యాయులకు రెండు ఆన్లైన్ శిక్షణ తరగతులు నిర్వహించాను. అవి యూట్యూబ్లో ఉన్నాయి. ఒక సాహిత్య సభలో కూడా ప్రసంగించాను."
అభినవ్ కళ్లలో చిన్న మెరుపు మెరిసింది.
ఫోరెన్సిక్ ప్రయోగశాలలో వీడియో-కెవైసి రికార్డులను అత్యాధునిక సాఫ్ట్వేర్తో ఫ్రేమ్-బై-ఫ్రేమ్గా విశ్లేషించారు. మొదట వీడియో పూర్తిగా సహజంగానే కనిపించింది. కానీ నిమిషాల తరబడి పరిశీలించిన తర్వాత ఒక సూక్ష్మమైన అసమానత బయటపడింది. సత్యమూర్తి తలను కదిలిస్తున్నప్పటికీ కళ్లద్దాలపై పడుతున్న కాంతి ప్రతిబింబం మారడం లేదు. కనురెప్పలు మూసే వ్యవధి యాంత్రికంగా ఒకే విధంగా పునరావృతమవుతోంది. పెదవుల కదలిక స్వరంతో సరిపోతున్నా, గొంతులో సహజమైన శ్వాస ఒత్తిడి కనిపించలేదు. ముఖ చర్మంపై కాంతి వ్యత్యాసాలు కూడా అసహజంగా ఉన్నాయి.
డిజిటల్ ఫోరెన్సిక్ నిపుణులు పిక్సెల్ నమూనాలు, కంప్రెషన్ ఆర్టిఫాక్టులు, ఫ్రేమ్ సమకాలీకరణ, ఆడియో స్పెక్ట్రల్ విశ్లేషణలను నిర్వహించారు. చివరకు ఒకే నిర్ణయానికి వచ్చారు.
"ఇది డీప్ఫేక్."
నేరస్థులు యూట్యూబ్ ఉపన్యాసాలు, పత్రిక ఇంటర్వ్యూలు, సామాజిక మాధ్యమాల్లోని చిత్రాలు, బహిరంగ సమావేశాల వీడియోలు, స్వర నమూనాలను సేకరించి కృత్రిమ మేధ సహాయంతో సత్యమూర్తి డిజిటల్ ప్రతిరూపాన్ని సృష్టించారు. వీడియోలో కనిపించింది ఆయన ముఖమే. వినిపించింది ఆయన స్వరమే. కానీ అవి రెండూ నిజం కావు.
వారు దొంగిలించింది డబ్బు కాదు. ఆయన అస్తిత్వం.
అయినా అభినవ్ మనసులో ఒక సందేహం మిగిలిపోయింది. డీప్ఫేక్ వీడియో ఒక్కటే రుణాలను మంజూరు చేయించడానికి సరిపోదు. పాన్, ఆధార్, చిరునామా, మొబైల్ నంబర్, ఆర్థిక వివరాలు—ఇవన్నీ కూడా నేరస్థుల చేతికి ఎలా చేరాయి? అదే ప్రశ్నతో దర్యాప్తు కొత్త దిశలో సాగింది.
సత్యమూర్తి గత ఐదేళ్ల డిజిటల్ జీవితాన్ని అభినవ్ బృందం అంగుళం అంగుళం పరిశీలించడం ప్రారంభించింది. బ్యాంకు ఖాతాలు, ఈ-మెయిల్ లాగిన్లు, మొబైల్ యాప్లు, ప్రభుత్వ సేవల వినియోగ చరిత్ర, డిజిటల్ పత్రాల అప్లోడ్లు—ప్రతి అంశాన్ని కాలక్రమంలో పేర్చి విశ్లేషించారు. రోజులు గడిచినా స్పష్టమైన ఆధారం దొరకలేదు. అయితే దర్యాప్తులో ఒక చిన్న సంఘటన అనుకోకుండా వెలుగులోకి వచ్చింది. పదవీ విరమణ అనంతరం పెన్షన్ కోసం జీవన్ ప్రమాణ్ ధ్రువీకరణ చేయించుకునే సమయంలో సత్యమూర్తి ఒక ప్రైవేట్ ఇంటర్నెట్ కేంద్రంలో ఆధార్, పాన్ కార్డులు, ఫోటోలు, మొబైల్ నంబర్, ఈ-మెయిల్ వివరాలను స్కాన్ చేయించాడు. సాధారణ సేవగా భావించిన ఆ పని వెనుక ప్రమాదం దాగి ఉందని అప్పట్లో ఎవరికీ తెలియదు.
ఆ కేంద్రంలో పనిచేసిన ఉద్యోగి కొద్ది నెలల తర్వాత మరో డిజిటల్ డాక్యుమెంట్ ప్రాసెసింగ్ సంస్థలో చేరాడు. అక్కడి నుంచి వేలాది మంది వినియోగదారుల వ్యక్తిగత పత్రాల అనధికార కాపీలు రహస్యంగా సేకరించి అక్రమ మార్కెట్లో విక్రయిస్తున్నట్లు సైబర్ నిఘా విభాగం గుర్తించింది. కొనుగోలు చేసినవారు సాధారణ మోసగాళ్లు కాదు. వ్యక్తిగత వివరాలను డీప్ఫేక్ సాంకేతికతతో కలిపి కొత్త డిజిటల్ గుర్తింపులు తయారు చేసే అంతర్జాతీయ సైబర్ ముఠా. అప్పుడు అభినవ్కు అసలు చిత్రం స్పష్టమైంది. ఒకచోట పత్రాలు లీక్ అయ్యాయి. మరోచోట బహిరంగ వీడియోలు లభించాయి. ఇంకొకచోట బలహీనమైన వీడియో-కెవైసి వ్యవస్థ ఉంది. ఈ మూడు విడివిడిగా చూస్తే చిన్న లోపాలే. కానీ అవి కలిసినప్పుడు ఒక మనిషి అస్తిత్వాన్ని పూర్తిగా అపహరించే ఆయుధంగా మారాయి.
ఫిన్టెక్ సంస్థల సర్వర్ లాగ్లను కోర్టు అనుమతితో స్వాధీనం చేసుకున్న బృందం ప్రతి డిజిటల్ ఆనవాళ్లను విశ్లేషించింది. వీడియో అప్లోడ్ జరిగిన సమయంలో ఒకే వర్చువల్ ప్రైవేట్ నెట్వర్క్ వినియోగించినట్లు తేలింది. అంతేకాదు, వీడియోలో కనిపించిన గోడ గడియారం ప్రతి ఫ్రేమ్లో ఒకే సమయాన్ని చూపిస్తోంది. సాధారణంగా ఎవరూ గమనించని ఆ చిన్న పొరపాటు అభినవ్ దృష్టిని ఆకర్షించింది. అసలు చిత్రీకరణలో కదలాల్సిన కిటికీ నీడ కూడా కదలకపోవడంతో అది కంప్యూటర్ రెండరింగ్ అని నిర్ధారించారు. మెటాడేటా విశ్లేషణ చివరకు బెంగళూరులోని ఒక చిన్న డిజిటల్ స్టూడియో వరకు పోలీసులను తీసుకెళ్లింది.
అక్కడ పనిచేస్తున్న యువ ఎడిటర్ రాహుల్ను అదుపులోకి తీసుకుని విచారించారు.
"నేను నేరస్థుడిని కాదు సార్. విదేశీ కంపెనీ నుంచి వచ్చిన 'ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ట్రైనింగ్ ప్రాజెక్ట్' అని నమ్మాను. వీడియోలను ప్రాసెస్ చేశాను అంతే."
అతని మాటల్లో భయం కనిపించింది. అబద్ధం మాత్రం కనిపించలేదు.
అయితే అతని కంప్యూటర్లో దొరికిన ఎన్క్రిప్టెడ్ లాగ్లు, క్లౌడ్ సమకాలీకరణ రికార్డులు, క్రిప్టో చెల్లింపుల వివరాలు, తాత్కాలిక సర్వర్ కనెక్షన్లు అసలు నేరగాళ్ల జాడను బయటపెట్టాయి. విదేశీ దర్యాప్తు సంస్థల సహకారంతో నిర్వహించిన సంయుక్త ఆపరేషన్లో అంతర్జాతీయ సైబర్ ముఠా సభ్యులు అరెస్టయ్యారు. వారి సర్వర్లలో వందలాది భారతీయుల డిజిటల్ ప్రతిరూపాలు నిల్వ ఉన్నాయని తెలిసి దర్యాప్తు అధికారులు సైతం దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యారు. బాధితుల్లో అధ్యాపకులు, వైద్యులు, పదవీ విరమణ పొందిన అధికారులు, న్యాయవాదులు వంటి విశ్వసనీయ వ్యక్తులే ఎక్కువగా ఉన్నారు. వారి సామాజిక విశ్వసనీయతే నేరస్థులకు పెట్టుబడిగా మారింది.
విదేశాలకు తరలించిన డబ్బులో కొంత మాత్రమే తిరిగి లభించింది. రాహుల్పై నేరానికి సహకరించిన అభియోగాలు నమోదయ్యాయి. "తెలియక చేశాను" అనే అతని వాదనను కోర్టు పూర్తిగా అంగీకరించలేదు.
"సాంకేతిక నైపుణ్యం ఉన్నవారికి సామాజిక బాధ్యత కూడా అంతే ఉంటుంది," అని తీర్పులో న్యాయమూర్తి వ్యాఖ్యానించారు.
కేసు ముగిసిన రోజు మీడియా సమావేశంలో అభినవ్ ఒక్క వాక్యం మాత్రమే చెప్పాడు.
"ఇకపై మీ పాస్వర్డ్ మాత్రమే కాదు... మీ ముఖం, మీ స్వరం, మీ డిజిటల్ జాడ కూడా మీ ఆస్తే."
సత్యమూర్తి చట్టపరంగా నిర్దోషిగా నిలిచాడు. అప్పుల నుంచి విముక్తి పొందాడు. కానీ ఇంటర్నెట్లో ఇప్పటికే వ్యాపించిన తన నకిలీ డిజిటల్ ప్రతిరూపాలను పూర్తిగా చెరిపేయలేకపోయాడు. ప్రతి సారి తన పేరుతో కనిపించే వీడియోను చూసినప్పుడు, అది తానే కాదని తన మనసుకే చెప్పుకోవాల్సి వచ్చేది. ఆ సంఘటన తర్వాత ఆయన పాఠశాలలు, కళాశాలలు, ఉపాధ్యాయ శిక్షణ కార్యక్రమాలకు వెళ్లి ఒకే విషయాన్ని చెబుతుండేవాడు.
"మనిషి ఒకసారి జన్మిస్తాడు. కానీ ఇంటర్నెట్లో అతని ప్రతిరూపం ఎన్నిసార్లైనా పుడుతుంది. ఆ ప్రతిరూపాన్ని కాపాడుకోవడం కూడా ఇప్పుడు విద్యలో భాగమే."
సభ ముగిసిన తర్వాత ఎవరూ చప్పట్లు కొట్టలేదు. అక్కడ ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ మౌనంగా తమ మొబైల్ ఫోన్లలో గోప్యతా సెట్టింగులు, సామాజిక మాధ్యమాల అనుమతులు, పాత వీడియోల దృశ్యమానతను పరిశీలించడం ప్రారంభించారు.
ఎందుకంటే వారికి ఒక భయంకరమైన నిజం అర్థమైంది.
ఈ కాలంలో సైబర్ నేరస్థులు మన డబ్బును దొంగిలించడం పెద్ద విషయం కాదు.
మనమే మనమని ప్రపంచం నమ్మే గుర్తింపును దొంగిలించడం... అదే అసలైన నేరం.
